Kapitalisme & Moraliteit

Kapitalisme & Moraliteit

Abstract

De afgelopen maanden stonden de voorpagina's van de kranten vol met nieuwsberichten over de kredietcrisis. Al gauw zag men, dat de schuld van de kredietcrisis lag bij de bankiers. Vervolgens kwamen de torenhoge bankiersbonussen in de publiciteit. Men vindt dat het huidige beloningssysteem moreel onaanvaardbaar is. In mijn paper zal ik het huidige beloningssysteem van de banken onder de loep nemen en vervolgens zal ik een duidelijk beeld schetsen over de vraag of het noodzakelijk is om in te grijpen in de huidige situatie.

Het evenwicht zoeken tussen kapitalisme & moraliteit

andaag de dag is het beloningssysteem van de banken een veel besproken onderwerp in de media. Elk discussieprogramma dat we kijken of elk artikel dat we lezen over de huidige kredietcrisis zien we dat er een groot onderdeel daarvan gewijd is aan het huidige beloningssysteem van de banken. De professoren op economisch-financieel gebied zijn het er met elkaar over eens dat de grootste oorzaak van de kredietcrisis ligt bij de banken.

In de samenleving zijn de emoties van de burgers over het bankiersgedrag hoog opgelaaid. Zo zijn ze van mening dat de bestuurders van grote financiële instellingen meestal ‘slechts' uit eigen belang handelen. De bankiers zijn namelijk te veel gericht op een zo hoog mogelijke bonus. Dit resulteerde in risicovolle transacties om op korte termijn een zo hoog mogelijk rendement te behalen. Dit alles heeft er toe geleidt, dat het financiële systeem nu op zijn kop staat.

Zoals we hebben kunnen zien, is de politiek nauw betrokken geweest bij de kredietcrisis. Zo zijn er vele economische commissies ingesteld om te onderzoeken waar het allemaal precies fout is gegaan. Commissie Maas[1], onder leiding van oud bankier Cees Maas, kwam met een analyse van het huidige bankensysteem en met een pakket van aanbevelingen aan de banken in Nederland. Daarnaast hebben talloze wetenschappelijke onderzoeken plaatsgevonden, zo heeft Professor Frank Den Butter(Vrije Universiteit Amsterdam) een artikel[2] geschreven over de vraag hoe de kredietcrisis is ontstaan en hoe men nu verder moet gaan om een soortgelijke crisis in de toekomst te voorkomen. Vele partijen pleiten ervoor dat het huidige bankiersgedrag moreel onaanvaardbaar is en dat de politiek snel moet ingrijpen in het huidige beloningssysteem van de banken. Het eerste wat men zich kan afvragen is: Waarom is het dan moreel onaanvaardbaar? Door deze vraag te stellen komen we meteen uit op de onderzoeksvraag: Is het noodzakelijk om het huidige beloningssysteem van de banken te veranderen om het moreel aanvaardbaar te maken?

In dit paper wordt hier een adequaat antwoord op geformuleerd. Maar voordat we hier een antwoord op gaan geven, zullen we eerst het één en ander uiteenzetten. Om te beginnen, zullen we vertellen hoe de hedendaagse discussie rondom de beloningssystemen van de banken ontstaan is. Daarnaast zullen we uiteenzetten hoe de huidige beloningssystemen van de banken eruit zien. Tenslotte, hoe de overheden gereageerd hebben op het huidige bankiersgedrag omtrent het beloningssysteem en vooral hoe ze het willen gaan aanpakken.

Het ontstaan van de hedendaagse discussie rondom de beloningsystemen van de banken

n het najaar 2007 hebben we opgemerkt dat het niet goed liep met de huizenmarkt in de VS. Een hypotheeklening krijgen voor het kopen van een woning werd zonder enig risico-onderzoek verstrekt. Vele mensen in de VS kregen een hypotheek die ze zichzelf niet konden permitteren. De banken hadden teveel geld onverantwoord uitgeleend. Toen de huizenprijzen tegen de verwachtingen in gingen dalen, terwijl deze mensen hun leningen niet meer konden betalen, kwamen de kredietverstrekkers in problemen. De banken hadden de huizen als onderpand, dus in tijden dat de huizenprijzen stegen, vormde dit geen probleem. Maar helaas, de hypotheekrente die bleef maar stijgen terwijl de huizenprijzen steeds meer daalde. Dit had tot gevolg dat de banken steeds hun investeringen zagen dalen. De banken reageerde hierop door deze dubieuze leningen in ingewikkelde financiële constructies te gieten en deze door te verkopen aan andere investeerders. Het begin van de discussie betreffende het bankiersgedrag was hiermee begonnen.[3]

In de loop van het jaar 2007 werden de gevolgen steeds meer zichtbaar. Het slechte gedrag van de banken en de risico's die onvoldoende werden ingeschat, kwamen steeds meer in de publiciteit. De financiële markt moest deze informatie gaan verwerken, met als gevolg dat de aandelenkoersen van de grote financiële organisaties kelderde. Vele financiële banken in de wereld belandden in de rode cijfers. Hierdoor stonden vele banken op het punt van faillissement. Het vertrouwen in het financiële systeem was minimaal.

In de loop van het jaar 2008, was het een feit geworden dat het internationale financiële systeem ingestort was. Ook in Nederland werden de symptomen van de kredietcrisis ( positie Fortis Bank & de ING) geconstateerd. De overheid moest ingrijpen om faillissementen te voorkomen, met alle gevolgen voor het financiële systeem in Nederland.

De overheid greep duidelijk in, Fortis Bank werd genationaliseerd en daarnaast kreeg ING een kapitaalinjectie van 10 miljard.[4] Dit allemaal om het vertrouwen van de mensen in het financiële systeem terug te winnen. In dit stadium bleef de kredietcrisis beperkt tot de financiële sector. Ondanks dat de overheid allerlei beleidsmaatregelen doorvoerde om de schade zo veel mogelijk te beperken, konden ze niet voorkomen dat de crisis oversloeg naar de reële sfeer. Een conjuncturele crisis was een feit geworden, en zoals is gebleken, de diepste na de grote depressie van de jaren '30 van de vorige eeuw. De crisis wordt ook wel de grote recessie genoemd.[5]

De economen, de overheid en de maatschappij analyseerde wie de hoofddader is voor de kredietcrisis. In de loop van de tijd, werd steeds duidelijker, dat de schuld lag bij het slechte bankiersgedrag. Zo namen de banken onverantwoorde risico's om op korte termijn een zo hoog mogelijk rendement te kunnen behalen. De val van de huizenmarkt in de VS, was de druppel die de emmer deed overlopen.

Vele onderzoeken hebben plaats gevonden om de oorzaak van het onverantwoorde gedrag van bankiers in kaart te brengen. Uit onderzoek is gebleken dat het beloningssysteem een oorzaak is geweest voor het onverantwoord gedrag van de bankiers. De samenleving kwam tot een consensus, het huidige beloningssysteem is moreel onrechtvaardig. Maar waarom was het dan onrechtvaardig? En hoe ziet het huidige beloningssysteem van de banken eruit?

Het huidige beloningssysteem van de banken

et huidige beloningssysteem van de banken bestaat uit verschillende beloningscomponenten. Zo krijgen de bestuursleden van banken naast een vaste beloning ook een variabele beloning. Deze variabele beloning is afhankelijk van de resultaten die er worden behaald. Zo'n soort beloning wordt ook wel een prestatiegerichte beloning genoemd. Prestatiegerichte beloningen komen voort uit de Agency theorie (Corporate Governance).

Agency theorie & Prestatiegericht belonen

De Agency-theorie komt voort uit de scheiding tussen de aandeelhouders en de bestuurders. De aandeelhouders geven, de bevoegdheid om leiding te geven, aan de bestuursleden. Er bestaat een belangenverstrengeling (belangenconflict) tussen de aandeelhouders en de bestuursleden. Aandeelhouders streven naar een waardetoename, terwijl bestuurders andere belangen kunnen hebben, zoals een zo hoog mogelijke individuele opbrengst behalen. Indien de bestuurders slechts een vaste beloning zouden krijgen, zouden ze niet voldoende geprikkeld zijn om ‘goed' de belangen van de aandeelhouders te behartigen. En daarom werken banken naast vaste beloningen met variabele beloningen om dit verschijnsel te voorkomen. Prestatiegericht belonen zorgt er wel voor dat bestuurders geprikkeld worden om goed werk te leveren.

Nadelen van het huidige beloningssysteem

Gezien het gedrag van de bankiers, kunnen we zeggen, dat prestatiegericht belonen ook zijn negatieve kant heeft. De afgelopen tijd kwamen de bankiersbonussen vaak in de publiciteit. Vele critici zijn het met elkaar eens dat de torenhoge bonussen ervoor zorgen dat de bestuurders misbruik gaan maken van de prestatiegerichte beloningen. De bestuurders gaan dan gericht transacties laten plaatsvinden, om een zo hoog mogelijk rendement te behalen. Meestal, zoals we al eerder hebben aangegeven, waren dit zeer risicovolle transacties. Op korte termijn was het zeer aantrekkelijk om zulke transacties te laten plaatsvinden, maar gezien de lange termijn was het juist zeer afgeraden. Hieruit kunnen we concluderen, dat bestuurders ‘expliciet' gericht waren om op korte termijn hoge resultaten te behalen om zo'n hoog mogelijke bonus in de wacht te slepen.[6]

Verder is de beloningsstructuur in de financiële wereld asymmetrisch, winsten worden met grote bonussen beloond, maar verliezen worden niet bestraft. Dit kan gezien worden als een fout in het beloningssysteem.[7] Daarnaast hebben de bestuurders van de banken misbruik gemaakt van hun positie, zo handelde ze meestal uit ongewenste hebzucht. Ongewenste hebzucht kan gezien worden, als hebzucht die schade met zich mee brengt voor anderen.

Een duidelijk voorbeeld hiervan is de meest prestigieuze (voor de kredietcrisis) investeringsbank van de Verenigde Staten, genaamd Goldman Sachs. In het jaar 2007, hebben ze een recordbedrag van 20 miljard dollar uitgekeerd aan bonussen. Een paar maanden later, stond de bank echter op het punt om failliet te gaan.[8] Dit geeft een duidelijk signaal weer. We kunnen concluderen dat er inderdaad wat mis is met het huidige beloningssysteem.

Kortom, we kunnen zeggen dat prestatiegericht belonen de bankiers prikkelt om hun productiviteit te verhogen met als doel een zo hoog mogelijke prestatie behalen. Het probleem ligt voornamelijk bij het meten van zo'n prestatie. Verder hebben we gezien, dat bankiers hier misbruik van gemaakt hebben. Dit kunnen we bestempelen als onrechtvaardig handelen.

Reactie van de overheid & Hoe nu verder

‘De Amerikaanse president Barack Obama wil de bewegingsvrijheid van de grote banken in zijn land stevig aan banden leggen. Dat berichtten de Amerikaanse kranten Washington Post, de Financial Times en de Wall Street Journal. Obama komt later vandaag met voorstellen om de omvang en de handelsactiviteiten van de financiële instellingen te beperken'. [9]

e belangrijkste president van de Wereld, Barack Obama, sprak met scherpe woorden richting de bestuursleden van de Amerikaanse banken. Hij gaf aan, zoals we hierboven kunnen lezen, dat de handelsactiviteiten van financiële instellingen beperkt moeten worden. Daarnaast gaf hij aan, dat de bonussen aan banden gelegd moeten worden. De uitspraken van Barack Obama, kunnen gezien worden als een algemene opvatting van de overheden in de wereld.

Hoe nu verder?

Om te beginnen, een beloningssysteem zonder bonussen is niet mogelijk in het bankwezen. Het huidige begrip voor de bonussen moet een andere positionering krijgen in het bankwezen. Men moet een bonus niet als prestatieprikkel zien, maar als een beloning voor het ‘extra' geleverde toegevoegde waarde. Toegevoegde waarde moet gezien worden als een gewenst resultaat dat geleverd is door een manager.

Men moet hierbij een duidelijk onderscheid maken tussen het vaste & variabele loon. Het vaste loon moet gezien worden als een vergoeding voor de verwachte toegevoegde waarde van de manager. Daarnaast moet het variabele loon gezien worden als een vergoeding voor de ‘extra' geleverde toegevoegde waarde van de manager.

Als we kijken vanuit dit perspectief is het belangrijk dat een organisatie moet weten wanneer men een bewezen toegevoegde waarde heeft opgeleverd. ‘De reden dat banken bestaan, zit hem in het leveren van toegevoegde waarde aan klanten door het aanbieden van financiële producten en diensten'. [10] De klant moet dan voorop gesteld worden.

Als men deze benadering gebruikt, waarbij bonussen worden gekoppeld aan bewezen toegevoegde waarden(voor de klant), zullen bonussen moreel aanvaardbaar zijn en beter aansluiten op de lange termijn visie van een bank. Indien een bank inzicht krijgt van haar toegevoegde waarde (op lange termijn), kan er invulling worden gegeven aan de variabele beloning. Hierbij dient de variabele beloningstructuur vooral goed te meten zijn en dient dit verwoord te worden in heldere resultaatafspraken. Deze metingen moeten gericht zijn op de prestaties op de lange termijn. ING & de Fortis bank, hebben dit beleid ook ingevoerd (op aanbeveling van Commissie Maas). Als je het beleid van deze twee banken ‘nu' bekijkt, dan valt het direct op, dat men van plan is om de klant centraal te gaan stellen.

Commissie Maas

Commissie Maas, de commissie die ingesteld is door de Nederlandse overheid om het bankwezen in Nederland onder de loep te nemen, bracht in april 2009 een rapport uit met aanbevelingen aan het bankwezen.[11]

Om te beginnen, hebben ze een aanbeveling gedaan inzake het toezicht op het bankwezen. Zo stelde de commissie vast, dat toezichthouders wel de bevoegdheid hebben om aan een bank extra kapitaaleisen op te leggen, maar dit haast nooit plaats heeft gevonden in de praktijk. Gezien het bankiersgedrag, hebben we kunnen concluderen dat de toezichthouders gefaald hebben. De commissie gaf aan dat er meer toezicht moet komen op de banken. De toezichthouders dienen alle transacties die zullen plaatsvinden nauwlettend in de gaten te houden.

Ten tweede pleitte de Commissie Maas, dat een bonus van een bankier nooit meer mag bedragen dan het jaarsalaris dat hij verdient. Daarnaast moet men een onderscheid maken tussen een ‘korte termijn variabel inkomen' en een ‘lange termijn variabel inkomen'. Een korte termijn variabel inkomen is gericht op de behaalde doelstellingen binnen één jaar. Het lange termijn variabel inkomen is gericht op de behaalde doelstellingen op meerdere jaren. Verder pleitte commissie Maas om de uitbetaling van het variabele inkomen te veranderen. Zo moet men het variabele inkomen in het jaar van toekenning slechts voor maximaal één derde uitbetalen. Minimaal tweederde van het variabele inkomen wordt gereserveerd en wordt bij voorkeur pas na het vierde jaar (niet eerder dan 3 jaar) uitgekeerd. Dit allemaal om te voorkomen dat men misbruik gaat maken van de variabele inkomens. [12]

Conclusie

Terugkomend op de onderzoeksvraag: ‘Is het noodzakelijk om het huidige beloningssysteem van de banken te veranderen om het moreel aanvaardbaar te maken?'

De discussie omtrent de beloningssystemen van de banken ontstond in het najaar 2007. De aanleiding van deze discussie was de val van de huizenmarkt in de Verenigde Staten. De symptomen van het slechte gedrag van de bankiers kwam steeds meer in de publiciteit. De kredietcrisis was de druppel die de emmer deed overlopen.

In de samenleving zijn de emoties van de burgers over het bankiersgedrag hoog opgelaaid. De bestuurders van grote financiële instellingen handelde meestal ‘alleen' uit eigen belang. In de literatuur hebben we kunnen zien dat het beloningsysteem van de banken uit twee componenten bestaat. Zo werken banken namelijk met een vast en een variabel inkomen. Het probleem ligt voornamelijk bij het variabel inkomen.

De reden dat banken met een variabel inkomen werken, is dat er een belangenverstrengeling is tussen de bestuurders en de aandeelhouders van de banken(Agency theorie). Om er voor te zorgen dat de bestuurders gepusht worden om een goed resultaat te behalen, zijn er prikkels nodig. De bestuurders worden geprikkeld door prestatiegerichte beloningen, de variabel inkomens. Prestatiegericht belonen heeft ook zo zijn nadelen. Zo bestaan er bestuurders die misbruik maken van deze hoge prestatiebeloningen. De bestuurders gaan dan gericht transacties laten plaatsvinden om een zo hoog mogelijk rendement te behalen. Meestal, zoals we al eerder hebben aangegeven, waren dit zeer risicovolle transacties. Op korte termijn was het zeer aantrekkelijk om zulke transacties te laten plaatsvinden, maar gezien de lange termijn werd het juist zeer afgeraden. Zo werden er miljarden dollars uitgedeeld aan bestuurders van grote financiële instellingen, terwijl ze dit niet verdiend hadden. Moreel gezien, kunnen we zeggen dat het huidige beloningssysteem onaanvaardbaar is.

De overheden in de wereld zijn van mening dat het huidige beloningsysteem veranderd moet worden. Zo hebben ze talloze commissies ingesteld om een antwoord te krijgen op de vraag hoe het huidige beloningssysteem moet veranderen om het toch moreel aanvaardbaar te maken. Commissie Maas, kwam met een rapport met aanbevelingen aan de banken in Nederland. Zo pleitte de Commissie Maas dat er meer toezicht moet komen op de banken. En voornamelijk meer toezicht op de transacties die er plaatsvinden. Ten tweede pleitte de Commissie Maas dat een bonus van een bankier nooit meer mag bedragen dan het jaarsalaris dat hij verdient. En tenslotte, moeten de banken een onderscheid moeten maken tussen een korte termijn variabel inkomen en een lange termijn variabel inkomen.

Kortom, we kunnen concluderen dat het huidige beloningssysteem moreel onaanvaardbaar is. En dat het noodzakelijk is, om veranderingen door te voeren in het huidige beloningssysteem. De voorgestelde aanbevelingen van de commissies kunnen het huidige beloningssysteem moreel aanvaardbaar maken.

Literatuurlijst

Wetenschappelijke Artikelen

* Cees Maas, Sylvester Eijffinger, Wim van den Goorbergh, Tom de Swaan, Johanneke Weitjens(Commissie Maas). 2009. ‘Naar herstel van vertrouwen', 7 April

* Den butter, F.A.G. . 2009. Bezuinigingsdrift als antwoord op bankiersgekte: Het crisisbeleid van het kabinet Balkenende IV, Tijdschrift voor Openbare Financiën, Volume 41-Pagina 244-246.

* Sinclair, Peter, Guy Spier, Tom Skinner. 2008. ‘Bonuses, credit rating Agencies and the Credit Crunch.'

* Taleb, Nassim Nicholas. 2009. ‘How bank bonuses let us all down.' Financial Times, 24 Februari.

Kranten Artikelen

* ‘Bonusstructuur'. 2010. Functiebank, http://www.functiebank.nl/financieel/52-Bonusstructuur.html, (gedownload op 18 Januari 2010)

* ‘Donkerwolk boven huizenmarkt VS'. 2007. ‘De Volkskrant', 15 Augustus, http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article592554.ece/Donderwolk_boven_huizenmarkt_VS, (gedownload op 20 Januari 2010).

* ‘Goldman Sachs bereidt grootste bonus ooit voor'. 2009. RTL-Z, 15 oktober, http://www.rtl.nl/(/financien/rtlz/nieuws/)/components/financien/rtlz/2009/weken_2009/42/1015_1540_goldman_sachs_bereidt_grootste_bonus_ooit_voor.xml, (gedownload op 10 Januari 2010)

* ‘ING ontvangt kapitaalinjectie'. 2008. ‘De volkskrant', 19 Oktober, http://www.volkskrant.nl/economie/article1080070.ece/ING_ontvangt_kapitaalinjectie, (gedownload op 20 Januari 2010)

* ‘Obama wil Amerikaanse banken aan banden leggen'. 2010. HLN-Economie, 21 Januari, http://www.hln.be/hln/nl/942/Economie/article/detail/1057233/2010/01/21/Obama-wil-Amerikaanse-banken-aan-banden-leggen.dhtml, (gedownload op 22 Januari 2010)

Pagina

[1] Cees Maas, Sylvester Eijffinger, Wim van den Goorbergh, Tom de Swaan, Johanneke Weitjens(Commissie Maas). 2009. ‘Naar herstel van vertrouwen', 7 April

[2] Den butter, F.A.G. . 2009. Bezuinigingsdrift als antwoord op bankiersgekte: Het crisisbeleid van het kabinet Balkenende IV, Tijdschrift voor Openbare Financiën, Volume 41

[3] ‘Donkerwolk boven huizenmarkt VS'. 2007. ‘De Volkskrant', 15 Augustus, http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article592554.ece/Donderwolk_boven_huizenmarkt_VS, (gedownload op 20 Januari 2010).

[4] ‘ING ontvangt kapitaalinjectie'. 2008. ‘De volkskrant', 19 Oktober, http://www.volkskrant.nl/economie/article1080070.ece/ING_ontvangt_kapitaalinjectie, (gedownload op 20 Januari 2010)

[5] Den butter, F.A.G. . 2009. Bezuinigingsdrift als antwoord op bankiersgekte: Het crisisbeleid van het kabinet Balkenende IV, Tijdschrift voor Openbare Financiën, Volume 41-Pagina 244-246.

[6] Taleb, Nassim Nicholas. 2009. ‘How bank bonuses let us all down.' Financial Times, 24 Februari.

[7] Sinclair, Peter, Guy Spier, Tom Skinner. 2008. ‘Bonuses, credit rating Agencies and the Credit Crunch.'

[8] ‘Goldman Sachs bereidt grootste bonus ooit voor'. 2009. RTL-Z, 15 oktober, http://www.rtl.nl/(/financien/rtlz/nieuws/)/components/financien/rtlz/2009/weken_2009/42/1015_1540_goldman_sachs_bereidt_grootste_bonus_ooit_voor.xml, (gedownload op 10 Januari 2010)

[9] ‘Obama wil Amerikaanse banken aan banden leggen'. 2010. HLN-Economie, 21 Januari, http://www.hln.be/hln/nl/942/Economie/article/detail/1057233/2010/01/21/Obama-wil-Amerikaanse-banken-aan-banden-leggen.dhtml, (gedownload op 22 Januari 2010)

[10] ‘Bonusstructuur'. 2010. Functiebank, http://www.functiebank.nl/financieel/52-Bonusstructuur.html, (gedownload op 18 Januari 2010)

[11] Cees Maas, Sylvester Eijffinger, Wim van den Goorbergh, Tom de Swaan, Johanneke Weitjens(Commissie Maas). 2009. ‘Naar herstel van vertrouwen', 7 April

[12] Cees Maas, Sylvester Eijffinger, Wim van den Goorbergh, Tom de Swaan, Johanneke Weitjens(Commissie Maas). 2009. ‘Naar herstel van vertrouwen', 7 April, Pagina 22-24.

Please be aware that the free essay that you were just reading was not written by us. This essay, and all of the others available to view on the website, were provided to us by students in exchange for services that we offer. This relationship helps our students to get an even better deal while also contributing to the biggest free essay resource in the UK!