Door dieuwke van der pol, 4hb.

Bronvermelding

Nawoord

Mijn praktische opdracht ga ik houden over de winters van vroeger. Ik kon al een tijdje geen goed onderwerp kiezen. Mijn oma kwam tijdens eerste kerstdag eten en omdat er nog een halve sneeuwpop van ons in de tuin stond, begon ze over de winters van vroeger. Ze heeft er veel over verteld en toen dacht ik, dat is best wel een leuk onderwerp om het over te hebben. Over winters van 3000 jaar geleden valt weinig over te vertellen, dus ik heb besloten te kiezen voor de winters van de vorige eeuw. Ik hoop dat het een leuk verhaal is, ik vond het in ieder geval leuk om te maken!

Konstantin Alexeievitch Korovin, Rusland.

De grond is wit, de nevel is wit, de wolken waar nog sneeuw in zit, zijn wit, dat zacht vergrijzelt, het fijngetakt geboomte zit met witten rijp beijzeld. De boom houdt zich behoedzaam stil, dat niet het minste takgetril, 't kristallen kunstwerk breke, de klank zelfs van mijn schreden wil zich in de sneeuw versteken. De grond is wit, de nevel is wit, wat zwijgend tooverland is dit, wat hemel loop ik onder, ik vouw de handen en aanbid, dit grootsche, stille wonder. Jacqueline E. van der Waals,1868-1922.

De winter in 1917, begon helemaal op het verkeerde moment, precies in de oorlog. Nederland wou het liefst niks met de oorlog te maken hebben. Belgi dacht hier hetzelfde over. Maar omdat dit op het grondgebied lag van de Duitse aanval werden ze meegesleurd. Veel mensen die midden in de oorlog zaten vluchtte naar Nederland om daar een beter bestaan te hebben.

De Nieuwe Rotterdamsche courant, 29 januari 1917

Dit is een dag van ongedwongen vroolijkheid op het ijs geweest. Men zei vroeger bij wijze van spreken wel eens, dat er bij de een of andere gelegenheid, geen moedertje bij haar spinnewiel gebleven was: als wij tegenwoordig nog spinnewielen en oude dames hadden, zou 't ook nu gezegd kunnen worden. Ieder wie maar beenen had om naar het ijs te gaan, is er vroeg in den ochtend al heen getrokken: jong en oud (de ouden al lang niet altijd 't minst geestdriftig), rijk en arm, in een auto of gewoonweg maar te voet, naar de ijsclub waar iedereen vandaag bij was of gewoon op een slootje hier of daar in een weiland- hoe dan ook, iedereen is vandaag naar 't ijs geweest. Een prachtige strakblauwe lucht stond vandaag den heelen dag boven het wijder vergezicht van ons Hollandsche vlakke land ; de zon verzachte eenigzins de scherpte van den soms wat barschen Noordooster.

Zoals hierboven word vermeld was het wel prachtig weer en zelfs heel goed weer voor een Elfstedentocht, het is de derde uit de geschiedenis.

Gewonnen door Coen de Koning, hiernaast te zien. Hij reed het in een tijd van 9 uur en 53 minuten. De eerste vrouw die het eindpunt haalde was Janna van der ploeg.

Van de 150 deelnemers hebben 120 het eindpunt gehaald. Ook werd het ijs voor bruiloften gebruikt een typisch Markerse traditie.

De vlokken dwarrelden als in schoolopstellen volwassenen staan verrukt als kinderen te staren voor het raam en ademloos bedampt het venster van hun warme adem. Wij zijn het niet gewoon als kinderen te voelen zouden kinderen zelf het nog kunnen? Het sneeuwt vandaag in kinderopstellen en hun argeloze blik schrijft moeizaam o zo moeizaam wat zijn nu allemaal wel voelen moeten als het sneeuwt. Cathy Mara, 1986.

De winter van 1929 was een ontzettende strenge winter. Omdat er weinig werk was, was er ook weinig te verdienen. Velen gezinnen loste dit op om met schaatswedstrijden mee te doen. Zo konden ze (als ze goed in schaatsen waren) snel en makkelijk geld verdienen. Daarnaast waren 1928 en 1929 interessante jaren, zo werden de Olympische Zomerspelen in 1928 in Amsterdam gehouden, werd er al enige tijd aan de Afsluitdijk gewerkt en begon er in oktober 1929 een enorme economische en sociale crisis, de Beurskrach.

Op 12 februari is het ijs goed voor de vierde Elfstedentocht uit de geschiedenis. Toen de toch begon was er een temperatuur van -18C. 157 mensen voltooien deze zware tocht. Zoveel mogelijk ledematen ingepakt in kranten zodat het de ergste kou tegenhoud. Leeuwarder Kasrt Leemburg is de snelste en rijd het in 11 uur en 9 minuten.

Maar op diezelfde dag gebeurde er iets opmerkelijks, het Leidsche stadhuis brand af. Een groot vuur zorgt ervoor dat er een grote zwarte wolk boven de stad ontstaat. Van alle kanten komen brandweerauto's aan. Ze beginnen met blussen en de volgende ochtend is dit brandende stadhuis omgetoverd tot een prachtig ijspaleis! Aan alle randen van de ramen hangen grote ijspegels. Dit opmerkelijke verhaal trekt natuurlijk veel mensen, iedereen die kon kwam er heen. Nederland werd in periodes van winterweer vaker verrast met grote branden. Dit kwam omdat de kachels van vroeger nog erg gevaarlijk waren, ze waren niet zo veilig als de kachels die we nu hebben. Als er in een kachel een vuurtje werd gestookt, zat het gevaar in een klein hoekje, wat eerst onschuldig was kan plotseling veranderen in een groot vuur. Wat de oorzaak van de brand was bij het Leidsche stadhuis is nooit gevonden. Maar het heeft wel erg mooie foto's opgeleverd.

Vijf dagen nadat dit gebeurd was, is het strand bij Scheveningen omgetoverd in een poollandschap. Dit trok opnieuw veel mensen de aandacht. De bussen en trammen hadden het er druk mee. Er waren grotten gevormd door de zee. Veel mensen namen een groot risico over dammen te lopen, af en toe zakte ze wel een meter weg. Helaas vielen er in deze koude periode veel doden door bevriezing. Een achttienjarige jongen die van Leeuwarden naar Enkhuizen is gelopen over de bevroren Zuiderzee, daar waren de oren handen en voeten van bevroren geraakt. Doordat zijn voeten bevroren waren moesten beide benen geamputeerd worden.

Een man die aardappels rondbracht met een boot, kon zijn voorraden niet meer verkopen omdat er overal ijs lag. Hij heeft een slee gepakt en heeft zijn aardappels alsnog schaatsend rondgebracht. Mensen hadden in deze periodes geen geld, omdat al het werk stil stond. Maar ieder die aardappels kreeg kon later terug betalen. Zo hebben nog veel mensen het overleefd zonder geld te hebben.

Er waren ook veel goede doelen. Zo bracht de regering 4000 dekens naar de arme kolonin zodat deze mensen het minder koud zouden krijgen. Ook werd er in Den Haag door de gemeente overal aan de kant van de wegen vuren aangelegd zodat de taxichauffeurs konden opwarmen. Vaak waren hun voeten en handen ijskoud. Veerdiensten waren bijna niet nodig, alle rivieren waren zo bevroren dat er grote vrachtwagens met zware belading over konden rijden. Zelfs de Waddenzee was bevroren, zo gingen veel mensen met de auto naar de Waddeneilanden. J. Heeringa uit Franeker is de eerste die het is gelukt om met de auto naar Ameland te rijden. Op dat moment was het ijs rond de 35 cm dik. Op hetzelfde moment is het ijs van het bevroren Schildmeer in Groningen maar liefst 55 cm dik. Dat is anderhalf keer dit blaadje.

De laatste paar dagen van februari stijgt de temperatuur weer ongeveer bij het vriespunt. Maar net voor het eind van februari daalt de temperatuur weer heel hard. Opnieuw is er heel erg veel kou in de nachten en opnieuw weer veel sneeuw. De eerste paar weken van maart ziet het er naar uit dat de winter toch maar een einde maakt. Het ontdooien gaat jammer genoeg wel langzaam. Boten hebben nog heel erg veel moeite om door het dikke ijs van het IJsselmeer te komen. Ook hebben bouwbedrijven nog flinke moeite met werken omdat de grond overal bevroren is.

Winter. Je ziet weer de bomen door het bos, en dit licht is geen licht maar inzicht: er is iets nieuw zonder de zon. En toch is ook de nacht niet uitzichtloos, zolang er sneeuw ligt is het nooit volledig duister, nee, er is de klaarte van een soort geloof dat het nooit helemaal donker wordt. Zolang er sneeuw ligt is er hoop. Herman de Coninck, 1976.

Dit waren geen normale winters. Het waren er drie op een rij. 1940 en 1942 waren zeer strenge winters. De winter van 1941 was iets minder streng. Maar natuurlijk waren deze winters een stuk erger dan normale winters. Deze vielen precies in de tweede wereldoorlog. Niet alleen figuurlijk werd het koud in Europa, ook letterlijk leden vele landen kou.

Misschien lag het aan het weer. Het was overal in Nederland vreselijk koud. Maar gelukkig was er in 1940 maar weinig strijd aan het westelijk front. Nederland bleef neutraal in de winter van 1940. Maar het leger stond wel al klaar voor de strijd. Overal in Nederland word het leger gemobiliseerd. Klaar voor de aanval stonden ze, maar voor de kou..

De eerste vorst begon half december in 1939. Maar rond kerst ontdooide dat alweer grotendeels. Begin 1940 begint het weer hard te vriezen. Een paar keer ontdooit het weer een klein beetje maar na de jaarwisseling begint de echte winter toch echt. Deze winter duurt ruim ander halve maand. De krant van 18 januari meld dat de postboten niet meer varen naar Vlieland en Terschelling. Hierdoor gaan postbodes lopend over het ijs naar de eilanden om zo toch nog de post te kunnen bezorgen.

Het ijs is rond deze tijd nog niet sterk genoeg in Friesland voor de Elfstedentocht. De eerste veerdiensten stoppen en de treinen van de NS rijden af en toe nog maar. Dit veroorzaakt wisselstoringen. De eierprijzen stijgen en andere handelswaren worden ook steeds duurder

.

Op Schiphol ligt ook een pak sneeuw. Tegenwoordig laten ze vluchten niet doorgaan omdat het te gevaarlijk is. Vroeger deden ze dit anders. Om vliegtuigen de weg te wijzen hebben heel veel mensen de start- en landingsbanen aangeveegd met dennentakken. Met de dennentakken kun je het sneeuw gemakkelijk weg krijgen. Als er een vliegtuig de motoren start blaast het verschrikkelijk veel sneeuw weg. Wat voor velen een prachtig gezicht was.

Op 30 januari is hij er dan eindelijk. Het ijs is dik genoeg voor de Elfstedentocht. Er waait een harde oostenwind het vriest ontzettend hard en rond het middaguur begint het dan ook nog is te sneeuwen. Het is bijna onmogelijk in Friesland de Elfstedentocht te halen met de combinatie van harde wind, zware vorst en hevige neerslag. De toch begint in Leeuwarden en eindigt daar ook weer. De eerste stad na Leeuwarden is Sneek en het wordt vervolg door: IJlst, Sloten, Stavoren, Hindeloopen, Workum, Bolsward, Harlingen, Franeker en Dokkum. De tocht komt langs de elf plaatsten die ooit stadsrechten hebben gekregen. Van de 683 wedstrijdrijders halen er maar 93 Leeuwarden. Van de 2716 andere rijders halen er slechts 27 het eindpunt. Sjoerdje Faber uit Wergea is de enige vrouw die de toch voltooid.

In Nederland ligt er overal ongeveer tussen de 25 en 40 cm sneeuw. Tegen het einde van januari ontdooit het een paar dagen, in het zuidwesten van Nederland komt de temperatuur een paar dagen boven 0 en het regent op een paar plekken. In het noorden en oosten is er op hetzelfde moment een enorme sneeuwstorm wat drie dagen duurt. In Amsterdam waait er massa's stuifsneeuw over. De vorst komt in heel Nederland weer terug. Rivieren zijn dicht gevroren, zelfs de grote wateroppervlaktes zoals het IJsselmeer worden gebruikt om met de auto naar de over kant te kunnen. Overal in het land word geschaatst en gesleed en maakte ze plezier, terwijl iedereen ergens toch wist dat de oorlog er aan zou komen. Tot 20 februari vriest het.

In de winter van 1940-1941 is Nederland bezet gebied. De kranten zijn overgenomen door de bezetters. De bezetters schrijven de kranten vol over de oorlog. Verhalen over de verordeningen en over de machthebbers. In elke krant word er wel gesproken over Adolf Hitler. Voordat Duitsland de macht over Nederland had stonden de kranten vol over het weer, nu staan er slechts nog maar een paar artikelen over in. Wat ze wel wisten over het weer is dat het vergeleken met de winter van 1940 toch best een strenge winter was. De temperaturen onder nul zijn matig of streng en opnieuw sneeuwt het weer in het hele land. In 1 dag tijd is het sneeuw in de Achterhoek al een halve meter dik!

Nu is Duinrell een pretpark maar vroeger was het iets anders. Het was een groot duinlandschap. Omdat er zoveel sneeuw was gevallen was het een goed gebied om te kunnen langlaufen. Uit verre streken kwamen er mensen heen om een leuk dagje te skin.

In 1941 is er weer een Elfstedentocht. Deze word op 6 februari gehouden en het is een prachtige dag om hem te doen. Het word alweer gewonnen door een man, deze keer is het Auke Adema uit Franeker die het eindpunt als eerste bereikt. Hij heeft de zware tocht in 9 uur en 19 minuten gereden. Van de wedstrijdrijders halen 500 van de 600 de finish. Van de andere 2200 deelnemers halen er 1400 de eindstreep.

In het begin van de jaren veertig waren er veel strenge winters. Toch vonden bijna alle mensen de winter van 1941-1942 de strengste. Alle voorraden waren op, zo was er geen brandstof meer en kon je veel producten alleen nog via een bon krijgen. Met een paar dagen zonder vorst, vriest het 2 en een halve maand aan een stuk door. De twee koudste dagen waren 26 en 27 januari. Met een temperatuur in de nacht van 25 graden onder nul en 27 januari zelfs min 27.4 graden onder nul. Dit is de laagste temperatuur van deze eeuw. Iedereen kruipt met jas en al in bed om het zo iets warmer te krijgen. Alles is op dus ze konden ook niks stoken. Veel pasgeboren baby's komen om of moeten in een bevroren bed slapen. Heel erg veel mensen lopen met een longontsteking rond en worden ziek van de kou.

Veel trammen gaan stuk. Omdat er geen andere mogelijkheid is om je te verplaatsen in de stad pakt iedereen massaal de tram om zo naar een andere bestemming te komen. Doordat de trammen helemaal vol zaten zijn ze vaak kapot gegaan. Je hoorde mensen zeggen: 'ik pas er nog wel bij, ik ben zo mager geworden den laatsten tijd.'

De derde Elfstedentocht op een rij wordt gehouden op 21 januari 1942. Het is weer een prachtige dag met een mooi zonnetje die al het sneeuw prachtig verlicht. Deze werd gewonnen door Sietze de Groot uit Weidum. Hij zette een nieuw record van 8 uur en 44 minuten neer. Van de 970 wedstrijdrijders halen er 853 de eindstreep. Dit is vergeleken met de vorige Elfstedentochten een reusachtig aantal. Van de 3862 andere deelnemers halen er 3700 de eindstreep. Dit is ook een heel erg groot aantal.

Op Urk waren er mensen die een kolenmijn hebben gevonden. De vraag ernaar is heel erg groot. Overal komen mensen vandaan. Het is in de werkhaven. Omdat er allemaal boten lagen is er vaak wat overboord gegaan. Ieder mag 2 uur naar kolen vissen en mag niet meer dan 4 zakken meenemen. De politie staat er bij om te kijken of alles wel goed gaat.

Het wit. Onhoorbaar is het wit. Slechts wat getrippel van vogelpoten heel onzichtig in de bange stilte van het wit. Onhoorbaar ligt het wit in de leeggeblazen ochtend. Ik schrijf er geen voetstappen in. Roland Jooris, 1996. (uit: met gekleurde billen zou het gelukkiger leven zijn, 250 onvergetelijke gedichten met zorg verzameld door Jan van Coillie)

Nederland was begonnen aan de wederopbouw, de oorlog was eindelijk afgelopen. Iedereen begon met een schone lei. Voorraden waren er weer en er was gelukkig ook weer brandstof te krijgen. Tijdens de oorlog leefden de mensen niet echt in mooie huizen, nu de oorlog voorbij was leefde ze nog steeds niet zo comfortabel. Ze hadden in ieder geval eten en drinken op voorraad, tot dat de barre winter kwam.

Vroeger waren de huizen niet als hoe ze nu zijn. De muren waren niet goed gesoleerd. De ramen waren geen dubbelglas, daar hadden ze in die tijd nog niet eens van gehoord. Ze probeerde de meeste kou buiten te houden door luiken aan de binnenkant voor het raam te doen, maar veel hielp het niet. De tocht kwam er nog steeds door heen. De ergste kieren waren dicht gepropt met kranten. Het was ijskoud binnen. Ook waren er op de boerderijen van vroeger nog geen stallen. Het vee leefde vaak in dezelfde kamer als de mensen.

Dit is het eerste jaar dat de Elfstedentocht gepland was voor de kerst. Het vroor de hele tijd zo hard en het sneeuwde als nog nooit te voren. De strenge winter begon half december en eindigde in maart. Hier tussen waren er twee korte periodes dat het wat minder vroor. De eerste periode was van 25 december tot 4 januari en de tweede periode was van 8 januari tot 21 januari. In de tweede periode dus tussen 8 en 21 januari, werd het zelfs heel erg warm. Met een temperatuur van 17 graden in Maastricht op een dag. Dit alles zette de mensen die de Elfstedentocht organiseerden vaak op het verkeerde been.

Het was een groot gedoe met de Elfstedentocht van 1947. De eerste datum wat werd gezegd was op 26 december. Omdat er toen werd verwacht dat het ging dooien hadden ze de datum naar 9 januari verschoven. Deze werd op 8 januari weer afgelast omdat er door het KNMI opnieuw werd verwacht dat het ijs weer ging smelten. Dan uiteindelijk was de vaste datum op 9 februari. Het KNMI waarschuwde dat er zware sneeuwstormen zouden komen en moeilijk werd het inderdaad. Grote stukken van de tocht konden niet eens gereden worden omdat er grote hopen met sneeuw waren ontstaan. Van de 300 wedstrijdrijders en 1800 toerrijders hebben er maar 270 in totaal het eindpunt gehaald. De EHBO posten waren propvol met mensen die bevroren tenen vingers en oren hadden. Volgens de kranten verliep de tocht erg rommelig. Omdat er weinig deelnemers waren zou er vals gespeeld zijn. Er waren kleine groepjes ontstaan die elkaar hielpen. Zo reden ze vaak achterelkaar zodat de achterste weinig moeite hoefde te doen om voor uit te komen. Dan wisselde ze af en toe om en kwamen zo uiteindelijk bij het eind punt. Ook werd er gezegd dat er stukken waren geholpen door enthousiaste omstanders, die sommige schaatsers een stuk achter op de fiets hebben genomen. De eerste 4 die over de eindstreep kwamen waren 4 mannen. Hierbij was de eerste die er was met de naam Joop Bosman uitgeroepen tot winnaar. Maar ze wouden het goed uitzoeken of ze wel eerlijk hebben geschaatst. Na een maand hadden ze dan eindelijk de uitslag. De winnaar van de Elfstedentocht was dit jaar de 5de binnenkomer genaamd Jan van der hoorn.

Winter. De sterren wintertintelen en de maan doorschijnt de Melkwegnacht. Het kraakt van sneeuw op aarde waar ik ga, een nieteling, een adem wit, een ademdamp van liefde en pozie. De sterren wintertintelen en de maan doorschijnt de Melkwegnacht. Ida Gerhardt, 1961. Uit: De hoevenier, van Gorcum, Assen.

De winters in de jeugd, maken de diepste indruk. Voor mij geldt dat voor de winter van 1956. Ik was toen zeven, kocht mijn eerste thermometer en begon de temperatuur te noteren. Op de televisie, die nog niet zo lang bestond, was de weerman te zien. In Breda, waar ik woonde, was zowel de Nederlandse als de Belgische tv te ontvangen. Dat betekende dat ik ook Armand Pien, de Vlaamse weerman, kon zien. Harry Otten.

Rond de eerste weken van januari begon het weer te vriezen in Nederland. In Rusland en de rest van het oosten van Europa waren er al temperaturen van min 30 graden. De vorst in Nederland kwam heel erg onverwachts. Velen dachten dat de kou al uit het land was, tot dat het op eens heel erg ging vriezen.

Overal was het chaos op het spoor en ook op de weg was er niet veel verkeer meer. Wie thuis kon blijven bleef thuis. De treinen werden soms vervangen door stoomlocatieven omdat sommige treinen gewoon niet meer konden rijden. Er werd 18 uur lang zand en zout gestrooid in Breda, er lag ruim 125m zout en zand in totaal. Dit had eigenlijk niet veel zin, tijdens sneeuwstormen helpt het niet om zout of zand te strooien. Veel mensen waren hopeloos in deze tijd, sommige hadden helemaal niks en zagen hun leven niet meer zitten. Een krantenbericht uit Dagblad de Stem schreef:

'In Duitsland deed zich een vreemd geval voor. Een hopeloos mens wierp zich voor de trein, doch de locomotief was met een sneeuwploeg uitgerust en drukte de aspirant-zelfmoordenaar van de rails af, zodat hij ongedeerd bleef.'

Op 14 februari word de Elfstedentocht gereden. Deze wedstrijd word door 5 mensen tegelijk gewonnen. Nou ja gewonnen, er is veel geruzie over geweest. Ze hadden al halverwege de tocht besloten om met ze 5en over de eindstreep te gaan. Omdat er 1 winnaar moet zijn en er ook maar 1 prijs was, is de prijs niet gewonnen. De eerste vijf winnaars heten J. Nauta (uit Wartena), J. van der Hoorn (uit Ter Aar), A. de Koning (uit Purmerend), M. Wijnhout (uit Lisserbroek) en A. Verhoeven (uit Dussen). De 5 deelnemers volbrachten de tocht in 8 uur en 46 minuten. Met de Elfstedentocht was de temperatuur in Nederland rond de min 7 en een halve graden. Twee dagen daarna was dat al gedaald naar min 14 en een halve graad. De temperatuur van min 25,8 die in Eindhoven werd gemeten was de een na laagste temperatuur van de eeuw.

Overal in Europa was het ergens ver onder de nul graden. Het enige land boven nul graden was Groenland met 16 graden boven nul! Dit was heel erg raar om te horen. Zelfs de Theems in London was helemaal dicht gevroren.

Niet alleen de mensen hadden honger, ook de dieren konden het niet langer volhouden zonder eten. Zo kwamen de herten helemaal naar Bergen op Zoom om hier eten te kunnen vinden. En vielen er een stuk of vijftig uitgehongerde meeuwen een friettent aan om zo in een korte tijd al het voorraad patat op te eten.

De koudste maand van de eeuw, zo kunnen we de februari van 1956 gerust noemen in De Bilt. Met een gemiddelde temperatuur van -6.4C.

De winters worden als volgt genoemd:

Tussen de 0 en de 5 graden onder nul is het een lichte vorst.

Tussen de min 5 en min 10 is er een matige vorst.

Tussen de min 10 en min 15 is er een strenge vorst.

En onder de 15 en lager is het een zeer strenge vorst.

In Februari 1956 is er de nacht geweest dat er het meeste sneeuw is gevallen. Er is nog nooit zoveel sneeuw gevallen in 1 nacht als toen. Het heeft een nacht geduurd en er lag overal een pak sneeuw van minstens 35 cm dik.

Op blz. 15 kunt u een afbeelding zien, die door Johan Effing altijd is bewaard. Hij vond de negatieven van deze foto toen hij de prullenbak aan het legen was. Hij heeft ze er uit gepakt en laten afdrukken en vervolgens nooit meer weg gegooid.

Het raampje is een Serafine, een bloemstilleven ongezien, een nonnespiegel, een gewas, vol donzen dorens, melk van gras, oase onder een pak sneeuw berijpte manen van een leeuw, het ziet er van de doden wit, men kijkt er binnen hun gebit, een schaduw zonder ondergoed, graftuiltje dat het zeggen moet. Chr. J. van Geel.

De winter van 1962/1963 kwam op het hoogtepunt van de koude oorlog. De Cubacrisis in oktober 1962 leidde net niet tot een nieuwe wereldoorlog. Amerika en Rusland lieten atoombommen en waterstofbommen vallen met ongekende kracht. De mensen dachten doordat er door de vele krachten van de bommen zoveel stof in de atmosfeer is gekomen dat het de aarde voor even kouder heeft gemaakt.

Er is nog nooit zoveel mist geweest op Sinterklaasdag. Overal in het land hing een dichte mist. Er was zicht voor nog geen 1 meter. Om de 100 meter lagen er wrakken van auto's. Niemand ging meer de weg op. Behalve dan Sinterklaas.

Weer was er een probleem met het brengen van brandstof overal heen. Vroeger ging er nog heel veel via de boot maar omdat vele grachten dicht gevroren waren konden de boten nergens meer heen. Veel mensen werden gevraagd om een zondag extra te werken en het brandstof met de hand ergens heen te brengen. Dit ging af en toe erg moeilijk en het koste heel veel moeite.

Omdat er zon dichte mist was en overal zo glad gingen veel mensen lopend van Velzen naar Amsterdam! Omdat we er zelf wonen weet ik hoe grote afstand dat is. Ook stonden overdag de straatlantaarns aan. Zo was het iets minder donker overdag.

De historische kaarten van de eerste paar dagen na 21 december laten een hele koude periode zien. Je begint spontaan te trillen. Overal in Nederland was het koud. Maar heel Europa was dat ook. Overal lagen dikke pakken sneeuw. Depressies zorgen ervoor dat er weer dikke pakken sneeuw valt en die depressies waren er de hele tijd.

In nieuwjaarsnacht vroor het 6 graden. Toen wist niemand nog dat ze aan het begin stonden van de langste en koudste winter. Op de Veluwe waren meters hoge duinen van sneeuw.

Vroeger hadden de meeste huizen nog geen dubbel glas (dubbele ruiten bestonden wel, maar die waren meestal uitgevoerd met dubbele kozijnen. Het hermetisch afgesloten thermopane paneel werd pas gentroduceerd rond 1948). De luchtvochtigheid binnenshuis was hoger dan tegenwoordig, omdat maar weinig huizen centrale verwarming hadden. Stond er dan ook nog een ketel water op de kachel, dan kreeg je met flinke vorst ijsvorming op de ramen, zeker als de gordijnen dicht waren, waardoor de lucht tussen gordijn en raam extra afkoelde. Veel kinderen van nu hebben nooit ijs op de ramen gezien, omdat ze in centraal verwarmde huizen met dubbel glas wonen. Het ziet er spectaculair uit. IJs heft de bijzondere eigenschap zeer grote ijskristallen te kunnen vormen, van decimeters of zelfs wel meters groot. Je kunt dat bijvoorbeeld zien op een ondiepe vijver, als in een windstille nacht voor het eerst de vorst invalt: op het wateroppervlak zie je dan soms lange ijspieken (dendrieten, afgeleid van 'dendron', Grieks voor boom) drijven. Ook op een glasoppervlak kunnen grote ijsdendrieten ontstaan. Op twee manieren: direct vanuit de damp, of door bevriezing van een waterlaagje. Die twee vormen zien er anders uit. Als ze ontstaan door bevriezing van een laagje water, vormen zich meestal bochtige 'veren'. Je ziet die op een autorit als je bij vorst sproeit en het vochtlaagje direct bevriest. Dendrieten groeien vanuit kiemen die meestal aan de rand van de ruit of op een kras of vlek ontstaan. Door Jaap van Suchtelen.

Op 5 januari dacht Nederland eindelijk verlost te zijn van die langdurige sneeuw. Kranten hadden als titel: 'Afscheid van de winter'. Maar dit duurde maar een paar dagen. Op Driekoningen vroor het alweer heel erg, wat gelijk een strenge tot zeer strenge vorst word. De enige auto's, voornamelijk vrachtauto's die op de weg konden komen, reden dan tussen muren door van metershoge sneeuw.

Ook was het de zoveelste zomer waarbij de kolen op waren. Winkels moesten briefjes op de ramen hangen omdat anders de winkel vol stond met mensen die kolen wouden. Ook was de zout voorraad op en moesten veel winkels ook hierbij nee verkopen.

Op 18 januari 1963 werd de twaalfde Elfstedentocht gehouden. Het was de koudste dag, in de koudste winter van die eeuw. Het stormde en toen de deelnemers startte was het -12 C. Het was de zwaarste, koudste en moeilijkste Elfstedentocht ooit gehouden. Wat wel grappig was is dat dit de eerste Elfstedentocht die op radio en televisie werd uitgezonden. Daarom zullen veel mensen die tocht herinneren. Dit kwam niet alleen door de televisie en radio, maar ook omdat er de 22 jaar daarop geen Elfstedentocht is gereden.

De tocht werd heel erg moeilijk en zwaar vanwege de sneeuwstorm van die dag. Mensen reden tegen bruggen aan omdat ze niks zagen vanwege hun bevroren oogleden. Van de 9294 toerrijders haalden er maar 69 de finish en van de 568 wedstrijdrijders haalden er 127 aan. Dit is de ergste score ooit. Hiervoor haalden er een veel groter deel de finish. Hier aan kun je zien hoe zwaar deze tocht zou moeten zijn geweest. De winnaar van deze tocht van Reinier Paping. Hij reed de tocht in 10 uur en 59 minuten en het duurde vervolgens nog 22 minuten voordat de volgende deelnemer de finish bereikte.

Ook werd er door Koningin Juliana en koningin Beatrix bijna een groot ongeluk veroorzaakt. Toen rond half 5 Reinier Paping de finish haalde, veroorzaakte dat veel belangstelling van mensen. Iedereen ging massaal het ijs op. Omdat Juliana en Beatrix met de helikopter op dat zelfde ijs landde, begon er water op het ijs te komen, waardoor bijna iedereen door het ijs zakte. Gelukkig was dit niet gebeurd, het water onder het ijs was minstens 6 meter diep en dat betekende gewoon gelijk dood als je daar in terecht zou komen.

Niets dan sneeuw, Niets dan sneeuw in de voorbijrazende trein huizen bomen schilderijen taferelen alles wit takken twijgen fijn getekend alles niets dan sneeuw. Cathy Mara, 1986. Uit: gedichten van vroeger.

Na al die jaren kunnen we dit eindelijk weer een strenge winter noemen. De voorgaande jaren zachte winters. Dit was een winter die twee maanden ijskoud was. Hij begint op 27 december en eindigt eind februari. In het noorden zeer koude en in het zuiden erg zachte lucht.

Dit is de winter dat mijn oudste zus is geboren. 1978, een koude en stormachtige winter. Op 4 januari is het in Groningen zelf -24,7C. Dit is de laatste winter geweest wat een echte vorstperiode is geweest. De jaren daarna tot nu toe, zijn wel koud geweest maar heeft het niet elke dag gevroren. Dit was in 1979 wel zo.

Het nieuws waarschuwt om binnen te blijven. Er zijn harde sneeuwstormen op komst en naar buiten gaan kan gevaar opleveren. De wegen worden afgesloten, auto's kunnen alleen maar stapvoets rijden op de wegen die nog open zijn, vrachtwagens komen hellingen niet op. Kortom heel Nederland staat weer op zijn kop. Strooien helpt niet meer, de combinatie van harde wind, hevige sneeuw en de lage temperaturen heeft het helemaal geen zin.

Op sommige plaatsen in Nederland heeft het geijzeld. Het is het weekend van 20 januari en er valt een beetje regen. De volgende ochtend is er door heel Nederland een ijsbaan van 2 cm dik. Veel kinderen gaan schaatsend naar school omdat er simpelweg geen andere oplossing mogelijk is. In heel Nederland ligt er 10 tot 20 cm sneeuw. In Groningen en Drenthe is dit zelfs 35 cm. De enige twee plaatsen waar minder dan 10 cm sneeuw ligt zijn West-Nederland en Limburg.

De winter blijft doorgaan. Vanaf begin december lag er al sneeuw en begin februari is er nog steeds geen lente te bekennen. Het is erg bijzonder om nog een stukje groen tussen het sneeuw te vinden. Veel vaker probeert de dooi een breking te maken van de winter. Maar het lukt niet goed. Het weerbericht zegt dat op 12 februari de definitieve dooi is. Het zou eerst gaan sneeuwen, dan gaan ijzelen en dan uiteindelijk zou echt alles weg gaan. Het begint die dag inderdaad te regenen. Overal liggen grote plassen water op het sneeuw. Het winterweer is afgelopen. Maar nee, dat is toch niet zo. De volgende ochtend is de vorst weer aan gekomen. Van 10 graden boven nul, is het in een nacht alweer gedaald naar 3 graden boven nul. En in de ochtend begint het weer te sneeuwen. Nederland is verbaast over het weer.

De sneeuwstorm van 14 februari verbaast Nederland echter meer. Het lijkt nauwelijks te sneeuwen. Toch valt er sneeuw. Ook waait al het sneeuw wat in het westen ligt naar het oosten. Mensen moeten elkaar helpen om hun auto's uit te graven. Meters hoge sneeuw ligt er op sommige plekken. Veel sneeuw dat in het Noorden ligt, is stuifsneeuw wat uit Duitsland komt. Het plaatsje Hollum in Ameland, is volledig ingesneeuwd. Deuren kunnen niet meer open omdat daar voor een metershoge laag ligt van sneeuw. Wat helemaal bizar was, is dat er een helikopter over Nederland vloog, om hoog zwangere vrouwen op te halen zodat ze in het ziekenhuis konden bevallen.

Dan komt er eindelijk het moment dat de temperaturen wat stijgen. Deze winter was de op 5 na koudste winter van de twintigste eeuw. De winters van 1963, 1947, 1942, 1940 en 1929 waren strenger. Maar de winters van 1917, 1941 en 1956 waren in vergelijking veel warmer. Deze winter had echter geen Elfstedentocht. Door het vele sneeuw wat er gevallen is, is het ijs hier niet goed genoeg voor.

Doodstil is de winterdag, door ijle lucht gevlogen, in glijvlucht van een dak landt op een tak een vogel. En de kastanje is weer kaal, hij is er mij niet minder om, ik zag het graag andersom: hij vol bladeren en ik al kaal. Rien Vroegindeweij, 1982.

In de afgelopen paar jaar zijn er niet veel strenge winters geweest. Af en toe een vorstperiode van een aantal weken maar daar bleef het bij. De eerste echte winter begon pas weer in 1995. Sinterklaas nam al wat kou mee uit Spanje. Maar de Kerstman wist de winter pas echt goed te starten.

Vanaf 9 december 1995 kon er op sommige plekken al geschaatst worden. Dit is ook de laatste keer in geschiedenis dat we een witte eerste kerstdag hadden. In 2009 hebben we een halve witte kerst gehad. Het was eerder een ontdooi dag dan dat er een mooie witte sneeuwlaag lag. Dit was in 1995 dus wel het geval. Met oud en nieuw was het overal glad. Soms konden niet eens naar buiten vanwege de gladheid. Een week na oud en nieuw begon het echter weer te dooien. Maar in de tweede januari helft begon het alweer te vriezen.

Door de hevige wind, is het ijs van het Markermeer allemaal op de dijk gewaaid. Dit brengt een muur van metershoge stukken ijs. Ook de dijk tussen Volendam en Edam lagen er een hoop ijsbrokken. Medewerkers van het Hoogheemraadschap proberen de weg vrij van ijs te krijgen.

Normaal vriest het in Friesland best veel. Deze keer was bijna heel Nederland behalve Friesland bevroren. Grote rivieren waren dichtgevroren en er werd op veel plaatsen al veel geschaatst. Veel mensen hadden het over de Elfstedentocht, maar wisten niet dat Friesland helemaal niet zo geschikt was. Het Elfstedenbestuur vond dat het ijs in zuidwesthoek nog te zwak was. Er waren ook wakken ontstaan door de hevige wind die er stond. Op woensdag werd er gezegd dat de Elfstedentocht zaterdag gereden kon worden. Maar dat was te laat, toen was de dooi er al weer. De dag voordat de dooi er was, was het een prachtige winterse dag. Het ergste was van die dag dat de Elfstedentocht gewoon die dag gereden kon worden. Dit was de eerste keer in de geschiedenis dat de Elfstedentocht gehouden kon worden en het er tch niet van is gekomen.

Na een week dooien kwam de winter al weer snel terug. De koude lucht zorgde weer voor een bedekking van sneeuw. Maar deze winter was niks vergeleken met de vorige strenge winter van 1979.

Dan de laatste winter van de twintigste eeuw. De winter van 1997, die in december 1996 begon. Voordat de kerstdagen waren aangebroken konden mensen op sommige plekken al schaatsen. De kou bleef en het was een van de koudste jaarwisselingen van de eeuw! Het was geen pretje om buiten te zijn en vooral niet met de jaarwisseling. Op sommige plekken vroor het wel 15 graden.

Een nieuwe term ontstond er door het weer. Doordat er wakken in het ijs waren, kon de Elfstedentocht niet gereden worden. Hier bedachten de mensen in de jaren 80 al wat op. IJstransplantatie. De brandweer zaagde grote, rechthoekige stukken ijs uit, die vervolgens in de wakker werden geschoven. Zo kon het samen smelten en bevriezen. Waardoor je een mooi glad stuk ijs had, waarop je goed kon schaatsen.

4 januari was er dan weer een Elfstedentocht. Dit was de 15de Elfstedentocht die er gehouden werd. Deze keer gewonnen door Henk Angenent. De eerste vrouw die over de eindstreep kwam was Klasina Seinstra. Helaas was er voor haar geen erekrans. Een postbode uit Leeuwarden (rechts onder) krijgt na de tocht geen kruisje omdat hij gediskwalificeerd was. Dit was echter geen goede reden en hij kreeg zijn Elfstedenkruisje toch nog op gestuurd. Omdat hij boos was heeft hij die gelijk weer terug gestuurd. Dan hadden ze het me maar gelijk moeten geven zei hij.

Het knerpen van de sneeuw

Soms knerpt de sneeuw als je erop loopt. Dat gebeurd alleen bij zeer lage temperaturen. De verklaring: onder druk wordt het smeltpunt van ijs lager daarom smelten ijskristallen in een laag sneeuw, als je erop loopt of als je een sneeuwbal kneedt, op de plaats waar ze elkaar raken. Zo worden ze 'gesmeerd' en maken geen geluid. Als de temperatuur laag genoeg is, smelt er niets meer en de kristallen breken bij het samenpersen: dit veroorzaakt het knerpende geluid. Hetzelfde effect verklaart waarom je van heel koude sneeuw geen sneeuwbal meer kunt kneden en waarom je op schaatsen zo 'gesmeerd' over het ijs glijdt.

De stilte na een sneeuwbui

Als er pas een verse laag sneeuw is gevallen is het buiten vaak opvallend stil. Misschien komt dat doordat minder mensen zich buiten wagen, maar dat is niet de enige reden. Normaal wordt geluid weerkaatst door de bodem, boomtakken enzovoort en 'draagt' daardoor ver. Een verse sneeuwlaag heeft aan de oppervlakte uitstekende, millimetergrote sneeuwkristallen die door hun lichtheid met de geluidstrillingen van de lucht meebewegen. Door de wrijving met de onderliggende kristallen wordt de geluidsenergie zo door de sneeuwmassa opgenomen, dat het geluid niet meer wordt weerkaatst maar effectief geabsorbeerd. Na enige tijd, als de sneeuwvlokken aan elkaar zijn geklonterd, werkt dit absorptiemechanisme niet meer en draagt het geluid dus weer verder.

Ontstaan van sneeuw

Sneeuw ontstaat in de bevroren toppen van grote, dikke wolken. Daar kan de temperatuur tot beneden het vriespunt dalen en ontstaan er dan ijskristalletjes die vele vormen kunnen worden. Zo kunnen ze naaldjes, prisma's, sterretjes, plaatjes en combinaties hiervan worden. Er bestaan geen identieke ijskristallen, elke ijskristal is weer anders. De vorm ligt aan de hoeveelheid water dat er in een wolk zit, ook de temperatuur van de wolk en de snelheid van het bevriezingsproces spelen hierbij een rol. IJsnaaldjes wormen zich bij een temperatuur van min 5 en ijskristallen ontstaan pas bij een temperatuur van min 12. Een sneeuwvlok bestaat uit heel veel van die ijskristalletjes. Deze zijn aan elkaar gegroeid bij de temperatuur van min 5. Als de sneeuwvlok zwaar genoeg is valt hij uit de wolk.

Het is erg grappig om het over dit onderwerp te houden. Vanaf 16 december 2009 begon het te vriezen in Nederland. 10 dagen daarna had mijn oma het erover en toen dacht ik, tja waarom ook niet over dit onderwerp. Omdat ik zoveel heb opgezocht over dit onderwerp en nu ook veel van de Elfstedentocht weet, is het grappig om het zelf mee te maken. Dit is de eerste strenge en lange winter die ik meemaak waarvan ik het ook nog weet. Het is grappig om te zien hoe heel Nederland op zijn kop staat als het overal glad is. Je doet er gauw drie uur over om van Beverwijk naar IJmuiden te komen, nou ja ik dan. Bussen rijden niet meer, mensen gaan onderuit, auto's glijden de bermen in en in het ergste geval is het zout om te strooien op. Vroeger waren het kolen die er te kort waren, nu is het het zout. De temperaturen zitten tussen de 0 en de min 10. 's Nachts is het soms zelfs -15. Ik schrijf dit op 8 januari, het is een vrijdag. Afgelopen woensdag dacht ik 's ochtends ik ga gewoon fietsen. Het was geen probleem ik moest alleen uitkijken omdat het op sommige plekken glad was. De laatste twee uur had ik gym, omdat je in de sportzaal bent kun je niet zien wat er buiten gebeurd. Toen we klaar waren liep ik naar buiten en ik dacht dat de wereld verging. Je kon niet verder kijken dan een meter. Het sneeuwde zo hard! Binnen 2 uur lag er zeker 10 cm. Tja en dan ben je op de fiets. Ik heb er ander half uur over gedaan om de Breestraat in Beverwijk te bereiken. Grote stukken moest ik lopen omdat rijden gewoon niet kon in het dikke pak sneeuw. Die avond hoorde ik van alle kanten dat we de volgende dag ijs vrij zouden zijn. Dit was helaas niet zo. Ik ging met de bus, omdat fietsen niet kon en mijn moeder niet durfde te rijden met deze gladheid. Ik heb er 3 uur over gedaan om naar IJmuiden te komen. Gister (dat was dus die donderdag) heeft het niet gesneeuwd. Alleen het probleem is dat het zout op is om te strooien. Heel Beverwijk is dus spekglad. Er is voorspeld dat er vanavond weer heel veel sneeuw gaat vallen. En er is ook voorspeld dat het aankomende woensdag min 13 word. Ook vertelde het nieuws dat er weer een Elfstedentocht aankomt. Als het dit weer blijft (vandaag is het min 7), is de Elfstedentocht er al over een week. Wel moet het ijs nog worden schoongemaakt door de sneeuw. En sommige plekken zijn nog niet dik genoeg om over geschaatst te worden.

Het is weer twee dagen verder, zaterdag 9 januari. Afgelopen twee dagen heeft het niet echt gesneeuwd. Het weerbericht heeft gezegd dat het deze avond zou gaan sneeuwen, maar heb er nog niks van gemerkt. Het is wel koud, gister toen ik naar buiten ging had ik me dik aangekleed, maar veel hielp het niet. Er stond een harde wind en heb ook stuifsneeuw meegemaakt, hiervoor heb ik het eigenlijk nog nooit meegemaakt.

Zoals de weervoorspellingen zeggen, blijft het de komende twee weken nog vriezen. 's Nachts is het vaak rond de min 5 en overdag vaak rond het nul punt. Overal is het spekglad. Ik heb al veel mensen onder uit zien gaan en zelfs mijn vader heeft een ongeluk gehad door de gladde wegen. Ik vond het echt leuk om het over dit onderwerp te hebben. Vooral nu omdat ik alles zelf mee maak. Bij geschiedenis interesseert het me vaak meer als ik het zelf ook heb meegemaakt, oorlogen en watersnoodrampen maak ik waarschijnlijk allemaal niet meer mee. Dan vind ik het ook saai om het daarover te hebben. Maar winters komen altijd wel terug. Nu hebben we weer een strenge vorst en vroeger is het niet heel anders geweest. Nu maar hopen dat we gauw weer mooi vers sneeuw krijgen en in de loop van de jaren weer mooie winters. Ik hoop dat ik later als oma zijnde kan vertellen over mijn winters van vroeger, zoals mijn oma het zo leuk aan mij verteld.

sneeuw storm.Dit is de weersverwachting van de komende week. Op maandag nog kans op wat sneeuw en temperaturen rond het vriespunt. Vanaf dinsdag weer kouder en meest droog, 's nachts overwegend matige vorst en overdag net onder het vriespunt. Vanaf woensdag enige onzekerheid met een kans op wat hogere temperaturen en neerslag.

Ik heb veel aan de volgende boeken gehad:

  • Klimaat in beweging van H. Otten, J. Kuiper en T. van der spek.
  • Elfstedentochten 1997 van Friese Pers Boekerij
  • Winters van toen van Harry Otten, Reinout van den Born en Tom van der Spek.

Aan de volgende websites heb ik ook veel gehad:

  • http://www.spanvis.nl/Elfstedentocht/elfstedentocht.htm
  • http://www.schaats-en-skate.nl/
  • http://kranten.kb.nl/index.html
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Elfstedentocht
  • http://www.hetweer.nl/weerfoto

Ik vond het een heel leuk onderwerp om over te vertellen. Ik ben er veel over te weten gekomen en dit heb ik ook aan veel mensen verteld. Ik heb ook al veel mensen die het graag willen lezen. Ik hoop dat u het ook een heel leuk verslag vind om te lezen en dat u het ook na zult vertellen wat ik allemaal heb opgezocht. Het is grappig dat er zoveel verschilt in de jaren maar toch ook wel weer hetzelfde blijft. De winter is toch wel het moment om gezellig bij elkaar te zijn.

Please be aware that the free essay that you were just reading was not written by us. This essay, and all of the others available to view on the website, were provided to us by students in exchange for services that we offer. This relationship helps our students to get an even better deal while also contributing to the biggest free essay resource in the UK!