Waren de oorzaken

Nadat de Tweede Wereldoorlog tot een einde was gekomen kwam er een wapenwedloop en een ruimtewedloop tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten.

Door de wapenwedloop kwam het zover dat beide landen tot het bezit van kernwapens kwamen en met de ruimtewedloop wouden de VS en de SU als eerste een mens in de ruimte brengen. De beide landen bezaten een grote hoeveelheid aan atoombommen die de landen op elkaar hadden gericht om elkaar af te schrikken, door de hoeveelheid die de landen bezaten konden ze in n keer elkaar vernietigen.

De naam koude oorlog is ontstaan, doordat beide landen niet echt hebben gevochten maar alleen maar dreigden met hun kernwapens en de grote legers die ze hadden.

Er zijn drie groepen die het ontstaan van de Koude Oorlog hebben veroorzaakt dat zijn de: traditionalisten, revisionisten en de post-revisionisten.

De traditionalisten vinden dat de Koude oorlog is gekomen door de politiek van de Sovjet-Unie onder leiding van Stalin. De verenigde Staten probeerde na het verslaan van Duitsland een internationaal systeem op te bouwen genaamd de Verenigde Naties. De Verenigde Naties was ervoor bedoeld om de landen die er lid van waren elkaar te helpen en als er oorlog kwam elkaar te steunen.

Alleen de Sovjet-Unie trok zich er niet heel veel van aan dit bleek toen de Sovjet-Unie Tsjecho-Slowakije overnam en de aanval die werd gepleegd van Noord-Korea op Zuid-Korea in 1950. De Verenigde Staten was het hier niet mee eens en ging zich er mee bemoeien waardoor de Koude Oorlog ontstond.

De revisionisten vonden juist dat de oorzaak van de Koude Oorlog aan de Verenigde Staten lag. Deze groep zei dat aan het einde van de Tweede wereldoorlog de VS nog sterk en een goede economie had, maar daarin tegen had de Sovjet-Unie veel verloren en was erg zwak geworden. De VS start de Marhall hulp die ervoor moest dienen om de getroffen landen van de Tweede Wereldoorlog te steunen en economisch weer op te bouwen, maar volgens de revisionisten was dit alleen maar om het kapitalisme uit te breiden en tegen het communisme van de Sovjet-Unie van Stalin.

De postrevisionisten vonden dat de VS noch de Sovjet-Unie iets aan de Koude Oorlog konden doen, dus dat er geen schuldige voor was.

Het kwam juist doordat veel Europese landen door de oorlog erg verzwakt waren, waardoor veel machtige landen zoals Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittanni niet meer machtig waren en de VS en de Sovjet-Unie de twee machtigste landen werden.

Dit zorgde voor conflicten tussen deze twee landen, omdat ze het niet goed keurden dat de ander landen in Europa communistisch of kapitalistisch maakten.

Door de verschillen in het wereldbeeld dat er was, waardoor de VS en de Sovjet-Unie conflicten kregen, hierdoor ontstond de Koude Oorlog.

n van de belangrijkste redenen lagen in de 19e eeuw, De Duiste econoom Karl Marx stelde dat het kapitalisme moest overgaan op het socialisme.

Hij vond dat het privaat bezit moest worden afgeschaft, zodat het verschil tussen arme arbeiders en rijke fabriekseigenaren kon worden opgeheven.

In 1917 vond in Rusland de Oktoberrevolutie plaats, hierdoor werd een staat ingericht gebaseerd op het socialisme.

De Sovjet-Unie omvatte vijftien republieken en daarvan was Rusland de grootste en machtigste. Moskou was hierbij heel belangrijk en vanuit hier werd alles bepaald.

Er kwam een collectivisatie van industrie en landbouw. De VS en de westelijke landen van Europa beschouwen zichzelf als democratien, met een vrije productiewijze en hierdoor stonden zij tegenover de Sovjet-Unie.

In een democratische samenleving bestaat meer vrijheid van meningsuiting, vrije verkiezingen, vrijheid van godsdienst, vrijheid van vergadering, scheiding van de drie politieke machten: wetgevend, rechtsprekend en uitvoerend.

LeonTrotskitijdens de Oktoberrevolutie

Het was ook niet mogelijk om militaire bondgenootschappen te beperken tot landen waar al die basiskenmerken van een democratie gehandhaafd worden, vanaf de oprichting van de NAVO in 1949 was er een geregeerde lidstaat alsPortugal en het andere gevalTurkije.

Alleen al door de geografische positie was het echter onmisbaar. Van 1967 tot 1974 was Griekenlandeen militaire dictatuur, maar dit leidde niet tot uitsluiting uit het bondgenootschap. Een ernstiger probleem voor de NAVO was dat Griekenland en Turkije in 1974 bijna met elkaar in oorlog kwamen wegens de kwestieCyprus.

Het communistische blok hield er een totaal andere maatschappijvisie op na: de arbeiders hadden het in Rusland in oktober 1917 definitief gewonnen, waarna volgens de marxistische theorie via dedictatuur van het proletariaatde meest democratisch denkbare samenleving zou ontstaan, een klasseloze maatschappij waarin uitbuiting van de ene mens door de andere onmogelijk zou zijn. Iedereen die om welke reden dan ook het machtsmonopolie van de communistische partij als voorhoede van de arbeidersklasse ter discussie stelde, kon op harde repressie rekenen. Hiertoe werd een enorm geheim politie-apparaat op de been gebracht, dat middels een fijnmazig informantennetwerk elk vermoeden van subversie snel in de gaten had. Na de val vanTrotskiin 1928, die middels een 'permanente revolutie' een snelle verbreiding van het communisme in de hele wereld voorstond, won destalinistischegedachte van het 'socialisme in n land' het pleit; pas als de Sovjet-Unie zich had ontwikkeld tot een volwaardige mogendheid zou het sovjet-communisme rijp zijn voor verbreiding, wat wel even kon duren, gezien de economische achterstand die het van tsaristisch Rusland gerfd had. Alleen inMongoliwerd in de jaren twintig met behulp van hetRode legereen Sovjet-achtig regime genstalleerd en in de jaren dertig werd steun verleend aan de communisten in deSpaanse Burgeroorlog, maar slechts op basis van strikte loyaliteit. Andere linkse bewegingen, zoals de anarchisten, werden bestreden.

De relatie met het Westen was vanaf het begin moeizaam, niet alleen op ideologische gronden, maar ook vanwege de interventie van de Fransen en de Britten aan anti-bolsjewistische zijde in deRussische Burgeroorlogdie volgde op deOktoberrevolutie.

Tekenend voor de koele relatie tussen Oost en West was dat de Verenigde Staten pas in1933diplomatieke betrekkingen aanging met de Sovjet-Unie. De Nederlandse regering in ballingschap in Londen erkende deSovjet-Uniepas in 1942, toen diede factobondgenoot was geworden in de strijd tegennazi-Duitsland. De Britse leider Churchill omschreef zijn besprekingen met zijn bondgenoot Stalin als 'aanpappen met een krokodil; je weet niet of je hem onder de kin moet kietelen of op zijn kop moet slaan. Als hij zijn bek opendoet weet je niet of hij je wil opvreten of alleen maar glimlachen'.

In de loop van deTweede Wereldoorlogkwam de verbreiding van het Sovjet-model plotseling in een stroomversnelling. Een aantal landen in Oost-Europa werd 'bevrijd' door het Rode Leger, zodat de arbeiders daar toen konden 'delen in de overwinning van de Russische arbeiders'. Alleen in Duitsland en Tsjechoslowakije was ooit een communistische partij van enige betekenis geweest. Dit betekende onder andere dat Poolse militairen die aan westelijke fronten tegen nazi-Duitsland hadden gevochten, vaak niet eens terug konden naar hun eigen land. In de ogen van het Sovjet-regime was elk contact met de westelijke 'bondgenoten' kennelijk verdacht. Dat de samenhang van het aldus ontstane Oostblok vooral afhing van de aanwezigheid an Sovjet-tanks en niet van ideologische saamhorigheid, bleek wel inJoegoslavienAlbani, waar communistische partizanen zelf hun land van de nazi's bevrijd hadden, zij het met materile steun enSOE -agenten voor 'speciale operaties' van westerse geallieerden. Al in 1948 brak Joegoslavi met Moskou en werd een van de oprichters van deOrganisatie van Niet-gebonden Landen Het stalinistisch gebleven Albani brak in 1961 met Moskou en orinteerde zich op deVolksrepubliek China, dat zich steeds meer tot rivaal van de Sovjet-Unie ging ontwikkelen. In 1968 trad Albani zelfs uit het Pact van Warschau, waartoe Joegoslavi trouwens nooit had behoord. DeGriekse Burgeroorlogbegon al in 1943, tussen het communistische en het niet-communistische verzet. Deze kan als het eerste conflict van de Koude Oorlog beschouwd worden. De communisten werden gesteund door de Sovjet-Unie, en na WO II ook door Joegoslavi en Bulgarije; de niet-communisten werden gesteund door de Britten en de Amerikanen. In 1949 werd het pleit beslecht ten gunste van de niet-communisten en kon Griekenland lid van de NAVO worden.

Atoombom

Ook al hadden zij samen gestreden tegen het naziregime, toch heerste er wantrouwen tussen het Westerse en het Sovjetkamp. Truman stelde Stalin ervan op de hoogte dat de Amerikanen over de atoombombeschikten, het wapen waarmeeJapanin 1945 tot capitulatie werd gedwongen. Maar behalve om de Tweede Wereldoorlog in Azi tot een einde te brengen, was het gebruik van de atoombom toen ook bedoeld om de Sovjet-Unie te laten zien waartoe de Verenigde Staten in militair opzicht in staat was. De bom had dus ook een afschrikwekkend effect. Met behulp van in het bezette Duitsland buitgemaakte technologie slaagde de Sovjet-Unie er in om de Verenigde Staten bij te benen en in 1949 hielden zij een eerste test met een nucleair wapen. Het Verenigd Koninkrijk volgde in 1951en snel nadien beschikten de grootmachten over de nog veel krachtigerewaterstofbom.

Een van de echt zichtbare oorzaken van de Koude Oorlog was het conflict in Oost-Europa. De Sovjet-Unie rukte na de oorlog op met zijn rode leger. Als eerste doel was het innemen van Polen om zo het communisme nog meer veilig te stellen. De Sovjet-Unie nam na het innemen van Polen de rest van Oost-Europa in. Landen zoals Tsjecho-Slowakije, Hongarije, Bulgarije, Joegoslavi en Albani waren in handen van het rode leger. Amerika zag dit als een enorme bedreiging. Ze dachten dat heel Europa zou worden ingenomen door het rode leger. Hier begon dus de angst van de Amerikanen dat de Sovjet-Unie groter en sterker zou worden dan zij. Amerika had altijd het gevoel dat zij sterk en oppermachtig waren. De Sovjet-Unie had altijd een beeld van zwak en onzeker te zijn. Maar het zelfbeeld van Amerika was een beetje aangetast. Dat de Sovjet-Unie landen in zou nemen was niet de afspraak. Vanaf die tijd wordt er gesproken over het ijzeren gordijn. Dit wil zeggen dat de Oostbloklanden afgesloten waren van de rest van Europa. Amerika opende een tegenaanval met als naam Truman-doctrine.

Het was de bedoeling de macht van de Sovjet-Unie in te krimpen. Nadat deze methode was geopenbaard verscheen er een plan om West-Europa te helpen. Het Marshallplan zorgde ervoor dat er een strikte scheiding ontstond tussen oost en west. Ook een scheiding van economie. Stalin, de Sovjet-Unie dus, had als antwoord: de Berlijnse blokkade. De Sovjet-Unie sloot alle toegangswegen naar Berlijn. Deze blokkade was het eerste openlijke conflict tussen de twee wereldmachten.

In 1949 werd er een verdrag gesloten met als doel West-Europa te helpen en om te strijden tegen de Sovjet-Unie. Er werden veel troepen in Europa gestationeerd en er ontstond een wapenwedloop. Op West-Duits grondgebied werden kernwapens geplaatst tegen de dreiging van het communisme.

IJzeren Gordijn

Door deze ontwikkelingen werd Europa gesplitst in een westelijk gedeelte dat door de Verenigde Staten benvloed werd, en een oostelijk deel onder invloed van de Sovjet-Unie. De toen pas afgetreden Britse premierWinston Churchillsprak al tijdens zijnFultonspeech tijdens een rondreis door de Verenigde Staten in 1946 over een IJzeren Gordijn, dat werd neergelaten tussenStettinaan de Oostzee enTrieste aan de Adriatische Zee". Dit IJzeren Gordijn liep langs degrenstussenWest-DuitslandenOost-Duitsland, en werd voortgezet tot aan de grens tussenItali en het toenmaligeJoegoslavi. In de loop van de tijd werd het voor personen steeds moeilijker om deze grens te passeren, en werden er aan beide kanten strenge en langdurige douanecontroles gehouden.

Deelvraag 2:

China was in de tijd na de tweede wereldoorlog nog een beetje kapitalistisch. Maar daar kwam in 1949 verandering in. Mao Zedong, leider van de communistische partij in die tijd, wist in 1949 de macht over te nemen. Hij, als leider van 1 miljoen boeren en andere mensen, had een strijd aangegaan met de Japanners maar ook met de regering van toen. Die regering kreeg steun van Amerika. En toen er een burgeroorlog uitbrak probeerde Amerika te redden wat er te redden viel. Maar het hielp allemaal niet. Mao Zedong werd de dictator van het communistische China. China en de Sovjet-Unie sloten met elkaar een verbond. Het communisme zat nu wel erg stevig in hun schoenen en vormden een nog grotere bedreiging voor Amerika.

In Korea zaten Sovjettroepen, maar ook Amerikanen. Zij trokken zich na de Tweede Wereldoorlog terug. Korea werd verdeeld in twee gebieden. Noord en zuid. Noord-Korea had een sterke communistische invloed en Zuid-Korea was wat kapitalistischer. Na een tijdje viel Noord-Korea het zuiden aan. Maar dat deugde de Amerikanen niet en vochten terug. Maar wat was nou het geval. China gaf hulp aan Noord-Korea en overrompelde de Amerikanen. Amerika deed er alles aan om de sterkste in het gebied te zijn. Ze gaven veel uit aan defensie en waren zelfs van plan om een atoomoorlog te beginnen. Maar na een tijdje werd het rustig en werd er een wapenstilstand gesloten. Deze oorlog geeft eigenlijk een beeld over de internationale politiek in het nucleaire tijdperk. Als gevolg van de Koreaanse oorlog richtte Amerika zich op hartje Europa.

Europa was een dictator armer geworden. Stalin stierf in 1953. Na een lange tijd van regeren werd Chroetsjov zijn opvolger. In Hongarije is het ondertussen onrustig geworden.

De mensen moeten niets van het communisme hebben. Maar het rode leger zint dat niet en treed hard op en de Hongaarse opstand wordt opgeheven. Op 4 oktober lanceerden de Russen hun eerste satelliet, de Spoetnik, in een baan om de aarde. De Amerikanen schrokken hier geweldig van. Ze dachten zelfs dat in het ergste geval de Sovjet-Unie een raket kon maken en zo een deel van Amerika kon vernietigen. De Sovjet-Unie voelde zich hierdoor erg machtig. Dit was eigenlijk het begin van een jarenlange strijd om kernwapens en te laten zien wie er de machtigste en sterkste was.

Een voorbeeld van een van de crisissen van dat nucleaire tijdperk was Berlijn. In 1948-1949 was er al een blokkade geweest. Maar in 1958 kwam er nog een crisis. De Sovjet-Unie eiste het einde van de bezetting van West-Berlijn en anders zou het met maatregelen komen. Allemaal grootse uitspraken voor een zwak land. Het doel van de Sovjet-Unie was dat de Amerikanen, Engelsen en Fransen verdwenen uit het Berlijn.

In die tijd waren er duizenden Oostduitsers die vluchtten naar het westen. Veel geleerden, maar ook gewone mensen die het niet zagen zitten met de Sovjet-Unie. De Sovjet-Unie wilde voorkomen dat er nog meer mensen naar het westen vluchten en bouwde in 1961 de muur.

Maar toch echt de gevaarlijkste crisis van de Koude Oorlog vond plaats op Cuba in 1962. Want de Sovjet-Unie had namelijk afstandsraketten gestationeerd op Cuba. Het was namelijk zo: Fidel Castro had de Amerikaans gezinde regering afgezet. Amerika pikte dit niet en had een poging gedaan het regime om ver te werpen wat mislukte. Fidel Castro riep de hulp in van de Sovjet-Unie die zijn raketten maar al te graag op Cuba wilde stationeren. Hiermee kwam Amerika onder enorme druk te staan. Na een aantal dagen werd de crisis opgeheven en was het wat rustiger. In 1963 werd er zelfs een verdrag gesloten op het verbod van kernproeven.

Intussen moet Amerika zich bemoeien met de invloed van Noord-Vietnam. Amerika denkt dat China en ook de Sovjet-Unie Noord-Vietnam steunen om heel Vietnam in te nemen en tot een communistische staat uit te roepen. Amerika pikt dat niet en begint een strijd tegen het noorden. Wat de trots van Amerika zou moeten worden, werd een afgang. Amerika moet afdruipen met enorme verliezen.

In de latere jaren zestig en begin jaren zeventig zocht de Sovjet-Unie toenadering naar Amerika. Ze wilden een betere relatie met Amerika. Dit kwam ook omdat de Russische economie tot stilstand kwam en niet meer verder groeide. Ten tweede komt het omdat ertussen Sovjet-Unie en China een steeds diepere kloof ontstond. De invloed van China moest een beetje gesoleerd blijven. En de derde factor was omdat de Sovjet-Unie een nucleaire confrontatie wilde vermijden. De Verenigde Staten en de Sovjet-Unie sloten een aantal verdragen over wapenbeheersing.

Ook in Europa ontstond er een betere relatie tussen oost en west. De regering van West-Duitsland sloot een verdrag met de Sovjet-Unie om tot een betere relatie te komen met Oost-Duitsland. Oost en west zouden meer naar elkaar toe groeien in economische, maar ook in menselijke zin. Door deze verdragen ontstond er minder spanning tussen de beide gebieden.

De relatie tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie verslechterde toen duidelijk was dat de Sovjet-Unie wat in hun schild voerden. Dit was bijv. te zien bij de Jom Kippoer Oorlog. De Sovjet-Unie zou mee hebben gewerkt met het Egypte dat van plan was om Isral aan te vallen. De afspraken en de groeiende relatie was toch een beetje mislukt.

In de jaren tachtig kwam in Amerika Reagan aan de macht. Hij opende meteen een andere vorm van regeren. Hij was het niet eens met de omgang met de Sovjet-Unie. Ook had hij kritiek op de wapenbeheersing dat in een verdrag was getekend tussen Amerika en de Sovjet-Unie. Hij keerde zich af tegen de Sovjet-Unie en lokte een confrontatie uit. Amerika wilde niet meer onderhandelen met de Sovjet-Unie, maar onder druk van Europa keerden ze toch terug naar de onderhandelingstafel. Deze gesprekken hielpen niet. De relatie tussen de twee grootmachten verslechterde. De kernwapens die in Europa waren opgesteld werden niet weggehaald. Er ontstond een enorme spanning tussen Amerika en West-Europa.

Maar daar kwam grote verandering in nadat er drie leiders in drie jaar tijd overleden en Gorbatsjov de leiding van Rusland overnam.

Na het overlijden van drie leiders van de Sovjet-Unie werd Gorbatsjov gekozen tot leider van Rusland. Gorbatsjov had hele nieuwe ideen. Hij wilde herstructurering en openheid in het communisme. Dit kan betekenen dat er een stroom nieuwe ideen van buiten de partij binnenstroomt. Of dat men het gezag wil ondermijnen van een partij in dit geval bij het communisme. Voordat Gorbatsjov leider werd van de Sovjet-Unie was de economie niet al te best. De economie daalde gigantisch. De achterstand in de technologie met Europa was verre van goed.

Gorbatsjov was heel positief tegenover de Verenigde Staten. Hij streefde naar wapenbeheersing en zelfs het einde van de Koude Oorlog. Gorbatsjov en Reagan stonden positief tegen over elkaar en begonnen al in november 1985 aan hun eerste topontmoeting.

Op die eerste topontmoeting werden er geen duidelijke afspraken gemaakt, maar waren de twee leiders het wel met elkaar eens dat een kernoorlog niet gewonnen kon worden door het uit te vechten. Tijdens de andere drie ontmoetingen werd er duidelijk gesproken over wapenbeheersing en zelfs over het vernietigen van kernwapens. Er werd een verandering doorgevoerd in 1987. Hierbij werden bijna alle gestationeerde raketten op land vernietigd. Op de laatste topontmoeting werd er geen overeenstemming bereikt om de kernmacht van beide landen in te krimpen. De Sovjet-Unie kreeg allerlei opdrachten om hun positie te verkleinen en uiteraard stemde Gorbatsjov hiermee in. Want het was zijn doel om de Koude Oorlog aan zijn einde te brengen.

In 1989 was het dan zover. De Oost-Europese landen begonnen een revolutie tegen het communisme. Deze revoluties werden niet tegengehouden door Gorbatsjov die de regel stelde dat er geen militair ingrijpen mocht gebeuren in de Oost-Europese landen. Gorbatsjov was namelijk van plan zijn eigen land te hervormen. Hij wilde geen strenge regels en wilde een andere vorm van regeren leiden. Hij stemde ermee in dat landen zoals Georgi, Letland, Estland en Litouwen meer vrijheid kregen. De tegenstanders van Gorbatsjov waren het er niet mee eens want zij waren van mening dat dan de Sovjet-Unie in zou storten.

Nadat er nieuwe verkiezingen waren gekomen kwam Bush aan de macht. Hij en Gorbatsjov hadden een topontmoeting op Malta in 1989 waar Gorbatsjov verklaarde dat hij Amerika niet langer als vijand beschouwde. Deze topontmoeting betekende het einde van de Koude Oorlog en ook het einde van de Sovjet-Unie en het communisme. Alle troepen van de Sovjet-Unie trokken zich terug uit gebieden die zij bezet hadden. Ook de Verenigde Staten deed dit bij zijn bezette gebieden. In 1990 werden Oost- en West-Europa herenigt en was er een eind gekomen aan de tweedeling van Europa.

Vanaf 1985 probeerde Gorbatsjov economische hervorming en openheid(glasnost en perestrojka) door te voeren in de Sovjetunie. Hij probeerde hiermee het gehate communisme haar geloofwaardigheid terug te geven.

Hij en de Amerikaanse president Reagan vernietigden de wapens. Gorbatsjov liet ook het rode leger uit Afghanistan en Oost-Europa terugtrekken. Hij probeerde het communisme te redden, maar zorgde juist voor haar ondergang.

De bevolking zorgde er in Hongarije, Polen, Tsjecho-Slowakije en Bulgarije dat het werd losgemaakt van het communisme. Het ijzeren gordijn werd gedeeltelijk opgeruimd. Veel mensen probeerden via Hongarije naar het westen te vluchtten.

Op 7 oktober 1989 riep Gorbatsjov de leiding van de DDR op om hervormingen door te voeren. In een beroemd geworden rede zei hij: "Wie te laat komt, wordt door het leven gestraft". Op dezelfde dag werd de Oost-Duitse Sociaal Democratische Partij opgericht.

Op 18 oktober stapte de partijleider van de DDR, Honecker, op en gaf de DDR in handen van Krenz die de DDR tevergeefs probeerde te redden. Op 7 november trad de regering van de DDR af.

Enkele dagen later, op negen november 1989, viel de Berlijnse muur. Er werd massaal feest gevierd. Oost en West konden weer worden herenigd. In Oost hoopte men op de welvaart die in West te vinden was.

De muur werd afgebroken. Het ijzeren gordijn verwijdert. Iedereen hielp een handje mee. De burgers konden hun oude Marken inwisselen voor West-Duitse Marken. De winkels lagen in Oost-Duitsland vol met West-Duitse goederen. Met kerstmis 1989 viel het laatste stukje Oostblok. In Roemeni werd de dictatuur opgeheven en het echtpaar Ceausescu, de dictators, berecht en te dood gebracht. Op 28 november 1989 presenteerde bondskanselier Helmut Kohl het tienpuntenplan voor de Duitse hereniging. Nadat de geallieerde overwinnaars uit de tweede wereldoorlog hun toestemming gegeven werd er op 3 oktober 1990 precies om middernacht bij het rijksdaggebouw in Berlijn de Duitse vlag gehesen als teken dat Oost- en West-Duitsland waren herenigd.

De DDR sloot zich aan bij de Bondsrepubliek. Hiermee was een eind gekomen aan de ruim veertig jaar lange scheiding.

Ontstaan ijzeren gordijn

Winston Churchill (voormalig premier van het Verenigd Koninkrijk) sprak in de beroemd geworden Fultonspeech op 5 maart 1946 voor het eerst van 'the iron curtain' (het ijzeren gordijn), neergelaten door de Sovjet-Unie, waarachter de mensen gebukt gingen onder een communistische dictatuur. De term IJzeren Gordijn werd het symbool van de deling van Europa na het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Het IJzeren gordijn was natuurlijk geen echt gordijn, maar een benaming voor de fictieve grens die dwars door Europa liep en een scheidingslijn vormde tussen het communistische Oostblok en het kapitalistische Westen. Het IJzeren gordijn ontstond na de Tweede Wereldoorlog en vloeide voort uit de zogenaamde Koude Oorlog. Dit was een periode van gewapende vrede tussen het Oostblok en het Westen direct na de Tweede Wereldoorlog. Het Oostblok bestond uit de Sovjet-Unie en de satellietstaten in Oost-Europa en het Westen is West-Europa, onder leiding van de Verenigde Staten van Amerika.

Het IJzeren gordijn was niet alleen maar een denkbeeldige grens, maar bestond ook in fysiek opzicht in de vorm van muren, mijnenvelden, tankgracht, prikkeldraad en torens met wachtposten. In de Duitse hoofdstad Berlijn stond een enorme muur die de stad in een Oost- en een West-deel scheidde. De Berlijnse Muur was daarmee een symbool voor het hele "gordijn" en de doorgang Checkpoint Charlie was een toeristische attractie, althans voor toeristen uit het Westen. Ook op andere plaatsen in het IJzeren gordijn waren platforms vanwaar de toeristen met verrekijkers naar het Oostblok konden gluren.

De naam IJzeren gordijn voor de onoverbrugbare grens tussen Oost en West, werd waarschijnlijk allereerst gebruikt door de Belgische koningin Elisabeth. Het ging toen nog niet om de situatie die na de Tweede Wereldoorlog ontstond, maar op het gebeuren na de Eerste Wereldoorlog tussen Belgi en haar geboorteland Duitsland. Zij gaf de scheiding tussen de landen weer met de term "Eisener Vorhang". Dit ijzeren gordijn was een brandveiligheids-maatregel in Duitse theaters. In geval van brand op het podium werd er een metalen scheidingswand neergelaten om te voorkomen dat de brand zich uitbreidde tot de zaal en het publiek.

Na koningin Elisabeth gingen ook anderen de term gebruiken als aanduiding voor gescheiden gebieden. Zo werd term na de Tweede Wereldoorlog dan ook al gauw gebruikt als metafoor voor de scheiding tussen de Westerse en de Russische invloedssfeer. Hij raakte vervolgens ingeburgerd doordat de Britse staatsman Winston Churchill sprak over "the Iron curtain", het ijzeren gordijn. In zijn speech waarschuwde hij tegen de dreigende tweedeling van Europa. Op dat moment waren er maar weinig mensen die hem geloofden. De meesten dachten dat het wel los zou lopen, maar later bleek hij dat hij de ontwikkelingen toch heel goed had ingeschat.

Door het IJzeren gordijn werden twee totaal verschillende ideologieen geografisch van elkaar gescheiden. Zij kwamen daardoor letterlijk lijnrecht tegenover te staan. De Sovjet-Unie legde de communistische ideologie op aan de Oost-Europese landen met behulp van militaire bezetting. De Sovjetleiders zagen dat niet als bezetting, maar als het bevrijden van de arbeiders uit de ellende van het kapitalisme. De arbeiders in de bezette landen konden als het ware delen in de overwinning die de Russische arbeiders al tijdens hun Revolutie hadden behaald.

Hier tegenover stond het Westen, meestal gedefinieerd als de West-Europese landen, maar ook de Verenigde Staten en Canada. Het Westen beschouwt zichzelf als democratisch machtsblok met een vrije productiewijze, die is gebaseerd op de marktwerking van vraag en aanbod. In de praktijk waren en zijn er wel veel verschillen per land in hoeverre de staat zich met de economie bemoeit. Over de grondbeginselen van de democratie is men het wel onderling eens, zoals vrijheid van meningsuiting en vrije verkiezingen. Allemaal zaken die in het communistische en centraal gedirigeerde Oostblok ondenkbaar waren. De Nederlandstalige popgroep Klein Orkest heeft in die tijd nog het mooie lied "Over de muur" gemaakt over de voor- en nadelen van beide systemen.

Het IJzeren gordijn werd vrij plotseling afgebroken zodra de macht van de communistische partijen in diverse landen van Oost-Europa instortte. Onder invloed van Gorbatsjovs "glasnost" dat openheid betekent en "perestrojka" dat staat voor hervorming, viel ook de communistische heilstaat van het Sovjetimperium uit elkaar. De twee machtsblokken Oost en West stonden daarmee niet langer meer lijnrecht tegenover elkaar. In Hongarije begon men in 1989 als eerste met het afbreken van de fysieke grens van het IJzeren gordijn. Dit vanwege de hoge onderhoudskosten voor iets dat eigenlijk geen functie meer had.

In hetzelfde jaar werd ook de Berlijnse muur afgebroken door de bewoners van de stad zelf. Zij maakten er een groot feest van waarbij de muur daadwerkelijk van beide kanten in stukken gehakt werd. Eindelijk konden de Berlijners van Oost en West weer normaal contact met elkaar hebben.

Deelvraag 3:

Waarom raakten de Verenigde Staten betrokken in de Koude Oorlog?

Het kapitalisme

In de Verenigde Staten heeft de regering een kapitalistisch stelsel. De kenmerken hiervan zijn:

  • Je hebt een eigen bedrijf of fabriek.
  • Er is een vrijemarkteconomie.
  • De prijs van een product word bepaald door vraag en aanbod.
  • De economie is gebaseerd op priv-bezit en het investeren van geld en de hoop veel winst te maken.
  • Amerika is onderverdeeld in verschillende zelfstandige staten, met elk hun eigen bestuur. Dit werd overkoepeld door een federale overheid.

Als we over het kapitalistisch land spreken, hebben we het vaak over Amerika omdat dit het grootste en machtigste land is en een groot voorbeeld voor het kapitalisme. Als we over het kapitalisme praten moet je je vaak proberen in te leven in de Amerikaanse samenleving. Het ideaal van de Amerikaanse wereld is vrijheid, symbool hiervoor staat het vrijheidsbeeld.

Het communisme

In de Sovjet-Unie had de regering een communistisch stelsel van 1917 tot 1989. De kenmerken hiervan zijn:

  • Iedereen is gelijk.
  • Gemeenschap van goederen en afschaffing van het eigendomsrecht.
  • Priv-bezittingen werden afgenomen.
  • Regering is een democratisch Centralisme.

Als we over het communisme praten dan hebben we het over de Sovjet-Unie (1917 tot 1989. Dit omdat de Sovjet-Unie groot en belangrijk is. Er zijn nu wel andere landen die ook groot en belangrijk zijn met nog wl een communistisch stelsel, maar men kan zich in de Westerse wereld beter inleven in de Sovjet-Unie dan in een land wat ver weg ligt.

Het ideaal van de Sovjet-Unie is gelijkheid. Hier valt onder: werk voor iedereen, einde aan armoede en ongelijkheid, tevredenheid en geluk voor iedereen en man en vrouw is ook helemaal gelijk.

Waarom raakten de Verenigde Staten betrokken in de Koude Oorlog?

Het jaar 1917 zou je kunnen beschouwen als het allereerste begin van de Koude Oorlog. Toen brak namelijk de Russische Revolutie uit. Daarmee was er voor het eerst een alternatief ontstaan voor het kapitalistische systeem, zoals dat in Amerika bestond. In de Sovjet Unie werd namelijk het communisme ingevoerd. De voorstanders van dit stelsel beweerden dat het kapitalistische systeem zijn tijd wel had gehad, ze verkondigden graag een handje te willen helpen bij de ineenstorting. De Amerikanen waren daarentegen erg tevreden over hun kapitalistische systeem. Ze waren het belangrijkste land met een kapitalistisch stelsel en voelden zich daarom direct aangesproken door deze uitspraken van de communisten. Er ontstond een vijandschap tussen communisten en kapitalisten. Een aantal andere gebeurtenissen tussen 1917 en 1939 veroorzaakten nog meer verschillen tussen de Verenigde Staten en de Sovjet Unie.

In 1939, begin van de Tweede Wereldoorlog, sloot Stalin, de communistische leider van de Sovjet Unie, een verbond met Hitler, Duitse leider, zodat Hitler de Sovjet Unie in ieder geval niet zou aanvallen. Maar in 1941 viel Hitler de Sovjet Unie tch aan. Stalin keerde zich tegen Duitsland, evenals de Verenigde Staten die dat al eerder deden. De Sovjet-Unie en de Verenigde Staten hadden nu gemeenschappelijk doel: Hitler zo snel mogelijk de kop in te drukken en zo werden de landen bondgenoten. Maar niet voor lang!

De bondgenoten waren het over vele zaken oneens. Omdat ze echter allebei andere ideen, kwamen de irritaties, van Hitler, niet tot uiting. Na de Tweede Wereldoorlog kon de schijn van een goede samenwerking echter niet langer opgehouden worden. In de periode na 1945 ontstonden er ontzettend veel problemen die het gevolg waren van de grote verschillen tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten.

Een goed voorbeeld hiervan is wat er vlak na de Tweede Wereldoorlog met Duitsland gebeurde. De Verenigde Staten, Groot-Brittanni, Frankrijk en de Sovjet-Unie, de overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog, wilden van Duitsland weer een stabiele en welvarende staat maken. Maar de standpunten van de Sovjet-Unie verschilden zoveel van die van de Westerse landen, dat ze het nooit eens konden worden. Duitsland werd daarom in twee staten verdeeld; een Westelijke Staat, die helemaal volgens de Westerse ideen werd opgebouwd, en een Oostelijke Staat, waar volgens de communistische richtlijnen werd geregeerd. Berlijn lag echter precies op de 'grenslijn'. Beide partijen probeerden Berlijn te claimen, omdat het een van de belangrijkste steden in Europa was. Ook hierover konden ze het niet eens worden, er ontstonden conflicten en irritaties. Uiteindelijk is Berlijn in tween verdeeld. De Amerikanen voelden zich overigens nog steeds bedreigd door de communisten, die volgens het marxismeleninisme (ideen van Karl Marx en Vladimir Lenin) van plan waren de hele wereld communistisch te maken. Nu de kapitalisten toch niets belangrijker te doen hadden, wilden ze ervoor zorgen dat het communisme zich in ieder geval niet meer uitbreiden. Het liefst wilden ze deze vijand heleml de wereld uit hebben. Dan zou hun eigen kapitalistische systeem nooit in gevaar komen.

De twee tegenstrijdige doelstellingen van de Verenigde Staten, de machtigste kapitalistische staat en de Sovjet-Unie als vertegenwoordiger van het communisme leidden tot een voortduren spanningsveld: De Koude Oorlog.

Toen Frankrijk zich terug trok waren de VS bang dat niet alleen Vietnam maar heel Zuid Oost Azi communistisch zou worden Om dat te voorkomen raakten de V.S. betrokken bij de oorlog tussen Noord- en Zuid-Vietnam. De VS was hiervoor al een beetje betrokken bij deze oorlog. Want de Amerikanen bekostigden een groot deel van de oorlog die de Fransen voerden. Maar nu gingen ze zelf ook mee vechten.

De VS nam de verantwoordelijkheid voor zuidoost Azi op zich. Niet alleen om het communisme tegen te houden maar ook omdat Azi interessant was voor Amerika i.v.m.: grondstoffen, de doorvaart van schepen en olie.

Please be aware that the free essay that you were just reading was not written by us. This essay, and all of the others available to view on the website, were provided to us by students in exchange for services that we offer. This relationship helps our students to get an even better deal while also contributing to the biggest free essay resource in the UK!